صفر تا صد توسعه اپلیکیشن موبایل + بررسی اقتصادی بازار

ما همیشه بدون لحظه ای درنگ از اپلیکیشن ها استفاده می کنیم. با این حال، اگر کسی توقف کند و بیندیشد که این برنامه های کاربردیِ ساده چگونه به وجود آمده اند، احتمالاً متوجه خواهد شد که ساخت آن ها اصلاً کار ساده ای نیست.

از زمانی که یک توسعه دهنده نیازی را شناسایی می کند که یک اپلیکیشن می تواند آن را برطرف سازد، تا زمانی که کاربری برای رفع راحتِ آن نیاز، برنامه را دانلود و استفاده می کند، مسیر طولانی و پرزحمتی در توسعه اپلیکیشن موبایل طی می شود.

بیایید نگاهی گذرا به انواع اپلیکیشن های موبایل و به ویژه مراحل دخیل در فرآیند توسعه اپلیکیشن هایِ مبتنی بر تقاضا (On-demand) بیندازیم. همچنین تأثیرات همه گیری بر بازار توسعه اپلیکیشن و روندهای فعلی این حوزه را بررسی خواهیم کرد.

اپلیکیشن های مختلف برای دستگاه های مختلف

اگرچه توسعه برنامه ها برای موبایل شباهت زیادی به توسعه وب اپلیکیشن ها دارد، اما آنچه توسعه اپلیکیشن موبایل را متمایز می کند، وابستگی آن به نوع دستگاه (Device-specific) است. این یعنی اگر قرار باشد یک برنامه هم روی آیفون و هم روی یک گوشی اندرویدی کار کند، باید دو بار توسعه داده شود.

این برنامه های موبایلیِ وابسته به دستگاه، «اپلیکیشن های بومی» (Native Apps) نامیده می شوند و با در نظر گرفتن ویژگی های منحصربه فرد هر دستگاه ساخته می شوند. به عنوان مثال، گوشی های آیفون دارای شتاب سنج هستند که برخی از برنامه ها از آن استفاده می کنند.

وب اپلیکیشن و هیبرید (Hybrid): پلی میان دو جهان

از سوی دیگر، برخی از اپلیکیشن های موبایل از زبان های برنامه نویسی همه منظوره برای برنامه های تحت وب مانند HTML5 استفاده می کنند. این «وب اپلیکیشن ها» ظاهری شبیه به برنامه های بومی دارند و کاربران حتی اگر از طریق مرورگر با آن ها کار کنند، احساس می کنند در حال استفاده از برنامه ای هستند که مشخصاً برای دستگاه آن ها طراحی شده است.

دسته دیگری نیز وجود دارد که هم از کدهای وابسته به دستگاه و هم از کدهای تحت وب استفاده می کنند و به آن ها «اپلیکیشن های هیبریدی» (Hybrid Apps) می گویند. این برنامه ها با استفاده از HTML توسعه می یابند و روی مرورگرها اجرا می شوند، اما از طریق اپ استور (App Store) یا گوگل پلی (Google Play) قابل دانلود بوده و از ویژگی های سخت افزاری دستگاه نیز بهره می برند.

یک تصمیم استراتژیک: بومی یا هیبریدی؟

از منظر مدیریت هزینه ها در کسب وکار، انتخاب بین اپلیکیشن بومی و هیبریدی یک تصمیم استراتژیک مالی است. توسعه اپلیکیشن های هیبریدی معمولاً هزینه و زمان ورود به بازار (Time-to-Market) کمتری دارد و برای استارتاپ هایی که به دنبال جذب سریع سرمایه (MVP) هستند، اقتصادی تر است؛ در حالی که اپلیکیشن های بومی برای پروژه های مقیاس پذیر با بودجه های کلان که نیازمند بالاترین سطح تجربه کاربری (UX) هستند، بازگشت سرمایه (ROI) بهتری در بلندمدت ایجاد می کنند.

انواع دیگر اپلیکیشن های موبایل بر اساس نیاز یا عدم نیاز آن ها به پشتیبانی برنامه های دیگر طبقه بندی می شوند. برنامه های مستقل و ساده مانند ساعت زنگ دار یا ضبط صوت به تنهایی به خوبی کار می کنند، در حالی که برنامه های وابسته به سخت افزار مانند فیس بوک، فارغ از نوع دستگاه، به پشتیبانی دوربین نیاز دارند.

اپلیکیشن های مبتنی بر تقاضا (On-demand): سلطان بازار

در نهایت، برنامه های مبتنی بر تقاضا (On-demand) آن هایی هستند که نیاز خاصی را برآورده می کنند؛ مانند اپلیکیشن های تحویل کالا، تجارت الکترونیک (E-commerce)، تاکسی های اینترنتی یا برنامه های پایش سلامت. توسعه این اپلیکیشن ها معمولاً بیشترین هزینه را در بر دارد، به ویژه زمانی که از خدمات یک شرکت سطح بالای توسعه اپلیکیشن استفاده شود.

دسته بندی برنامه های مبتنی بر تقاضا شامل بازی ها، کسب وکار، آموزش، سبک زندگی، سرگرمی، ابزارهای کاربردی، سفر، کتاب، سلامت و تناسب اندام، و غذا و نوشیدنی می شود که طبق گزارش استاتیستا (Statista)، «بازی ها» محبوب ترین دسته در میان آن ها هستند.

اپلیکیشن های مبتنی بر تقاضا چگونه ساخته می شوند؟

فرآیند توسعه برنامه های مبتنی بر تقاضا را می توان به طور کلی از مرحله «ایده پردازی» آغاز کرد که شامل اعتبارسنجی مفهوم و تحقیقات بازار است. در این مرحله باید نیازی که برنامه برآورده می کند، اهداف مورد نظر و همچنین پایگاه کاربران (User Base) آن مشخص شود.

مرحله ۱: ایده پردازی و تحقیقات بازار

این امر به نوبه خود نیازمند شناخت دستگاه های موبایلی است که قرار است استفاده شوند و ویژگی هایی که کاربران به دنبال آن خواهند بود. در این مرحله رقبای بالقوه و همچنین گزینه های تأمین مالی برای پوشش هزینه های توسعه اپلیکیشن نیز شناسایی می شوند.

مرحله ۲: نمونه سازی و بازاریابی اولیه

سپس نوبت به مرحله «نمونه سازی» (Prototyping) می رسد که شامل ساخت یک ماکت اولیه از برنامه و تعیین سطح پیچیدگی آن است. تنها زمانی که عملکرد (Functionality) برنامه مشخص شود، می توان به طراحی یا زیبایی شناسی آن پرداخت.

در این مرحله ممکن است تاکتیک های بازاریابی برنامه نیز در نظر گرفته شود، زیرا به توسعه دهندگان فرصت می دهد تا بازخورد کاربران هدف را دریافت کنند. یک تاکتیک رایج برای جمع آوری بازخورد، ساخت یک صفحه فرود (Landing Page) برای اپلیکیشن است که راهی برای جمع آوری آدرس ایمیل افراد فراهم می کند تا پس از انتشار برنامه، بتوان با کاربران بالقوه ارتباط برقرار کرد.

مرحله ۳: توسعه فنی (Front-end و Back-end)

پس از آن، مرحله اصلی توسعه اپلیکیشن فرا می رسد که شامل توسعه فرانت اند (Front-end) و بک اند (Back-end) است؛ اولی شامل طراحی و ناوبری (Navigation) برنامه و دومی عمدتاً بر ذخیره سازی داده ها متمرکز است. سپس هر دو بخش فرانت اند و بک اند با هم یکپارچه می شوند.

مرحله ۴: انتشار و بهبود مستمر

در نهایت، مرحله انتشار اپلیکیشن فرا می رسد؛ جایی که برنامه تکمیل شده و آزمایش شده، معمولاً در اپ استور یا گوگل پلی راه اندازی می شود. توجه داشته باشید که فرآیند توسعه اپلیکیشن موبایل در اینجا به پایان نمی رسد، زیرا برای اعمال بهبودهای بیشتر، باید بازخوردهای جدیدی جمع آوری شود تا در آینده نسخه های جدیدتر یا به روزرسانی شده اپلیکیشن منتشر گردد.

نکته کلیدی برای بازار ایران: جذب سرمایه

در بازار ایران، جذب سرمایه گذار خطرپذیر (VC) برای اپلیکیشن های On-demand به شدت به مرحله تحقیقات بازار و داشتن یک نمونه اولیه (Prototype) موفق گره خورده است. آمارها نشان می دهد استارتاپ هایی که پیش از توسعه نسخه نهایی، بخش بازاریابی اولیه (مثل کمپین های Landing page) را با موفقیت اجرا می کنند، شانس بسیار بالاتری در متقاعد کردن صندوق های سرمایه گذاری دارند.

روندهای توسعه اپلیکیشن موبایل

رشد بازار اپلیکیشن های موبایل که در سال ۲۰۱۹ رونق گرفته بود، در سال بعد به دلیل شیوع همه گیری به شدت افزایش یافت و این امر به نوبه خود باعث افزایش تقاضا برای خدمات توسعه اپلیکیشن شد. رقابت در بازار توسعه اپلیکیشن با متنوع تر شدن فرصت های تجاری در این فضا داغ تر شده است و آمارهای شرکت توسعه اپلیکیشن موبایل Buildfire نشان می دهد که این رشد به این زودی ها متوقف نخواهد شد:

• ۳.۲ میلیارد کاربر گوشی هوشمند و ۱.۱۴ میلیارد کاربر تبلت در سراسر جهان وجود دارد.
• ۸۸ درصد از زمان استفاده از موبایل، در اپلیکیشن ها سپری می شود.
• گوگل پلی ۲.۸۷ میلیون برنامه و اپ استور ۱.۹۶ میلیون برنامه ارائه می دهد.
• انتظار می رود اپلیکیشن های موبایل تا سال ۲۰۲۳ بیش از ۹۳۵ میلیارد دلار درآمد ایجاد کنند.

پایگاه خبری Business Wire اشاره می کند که چگونه گسترش گوشی های هوشمند ارزان قیمت در بازارهای نوظهور مانند چین و هند، خود یکی از محرک های اصلی بازار توسعه اپلیکیشن است.

ابزارهای متن باز (Open source) توسعه اپلیکیشن مانند Buildfire، Apache Cordova، PhoneGap، Ionic Framework، Framework7، NativeScript، Flutter و Jasonette همچنان در دسترس خواهند بود و ایجاد برنامه های موبایل بیشتری را آسان تر از همیشه می کنند.

در همین حال، با ادامه احساس شدن تأثیرات همه گیری، پایگاه Business of Apps خاطرنشان می کند که برنامه های موبایلی مرتبط با ویدئو کنفرانس، ارسال کالا، آموزش از راه دور و پخش رسانه ای (Media Streaming) همچنان در خط مقدم توسعه اپلیکیشن قرار خواهند داشت.

نتیجه گیری

بازار توسعه اپلیکیشن های موبایل دیگر تنها یک بخش فنی از دنیای فناوری نیست، بلکه به یک اهرم اقتصادی قدرتمند و صنعتی میلیارد دلاری تبدیل شده است. همان طور که بررسی کردیم، از انتخاب هوشمندانه بین اپلیکیشن های بومی و هیبریدی گرفته تا طی کردن دقیق مراحل ایده پردازی و توسعه، هر قدم نیازمند استراتژی مالی و شناخت دقیق بازار هدف است. برای کسب وکارها و سرمایه گذاران، ورود به دنیای اپلیکیشن های مبتنی بر تقاضا (On-demand)، با توجه به رشد روزافزون کاربران تلفن های هوشمند، یک فرصت طلایی برای خلق ثروت و توسعه پایدار دیجیتال محسوب می شود؛ به شرط آنکه تحقیقات بازار و نیازسنجی کاربران با بالاترین دقت انجام پذیرد.