روندهای تحول دیجیتال در زنجیره تامین

مدیریت زنجیره تامین در حال گذراندن یک تحول دیجیتال عمیق و پرشتاب است؛ تحولی که دسترسی بی سابقه ای به داده ها را برای کسب وکارها فراهم کرده است. همزمان با تداوم انقلاب تکنولوژی در صنایع مختلف، سازمان ها باید برای حفظ جایگاه رقابتی خود با استراتژی ها و روندهای جدید همگام شوند. چالش اصلی این است که بدانیم از کجا شروع کنیم و چگونه یک ذهنیت استراتژیک در زمینه «زنجیره تامین دیجیتال» پرورش دهیم.

پاندمی کووید-۱۹ این گذار به سمت دیجیتالی شدن را به شدت تسریع کرد. در مواجهه با محدودیت های تردد و تغییر کانال های ارتباط با مشتری، کسب وکارها مجبور شدند تلاش خود را مضاعف کرده و با استفاده از راهکارهای فناوری (مانند فناوری های خودران) به سرعت نوآوری کنند. در اکوسیستم ایران نیز، رشد چشمگیر پلتفرم های تجارت الکترونیک (مانند دیجی کالا و اسنپ) نشان داد که داشتن یک زنجیره تامین چابک تا چه حد برای بقای کسب وکار حیاتی است.

با این حال، این تحول دیجیتال صرفاً یک بهبود جزئی و حاشیه ای نیست، بلکه موتور محرک اصلی تغییراتی است که کل چشم انداز زنجیره تامین را دگرگون می کند. از تامین مالی و خرید گرفته تا انبارداری و ارسال، فناوری در حال تغییر دادن تک تک مراحل این فرآیند است و مسیر را برای ظهور روندهای جدید هموار می کند.

اهمیت آموزش و ارتقای مهارت ها

تاثیر تحول آفرین فناوری نیازمند یک ذهنیت استراتژیک، سازگار و آینده نگر است. سرمایه گذاری روی برنامه های آموزش و توسعه می تواند به متخصصان کمک کند تا دانش و مهارت های لازم برای پیمایش پیچیدگی های زنجیره تامین دیجیتال را به دست آورند. مزایای این ارتقای مهارت (Upskilling) بسیار فراتر از پیشرفت شغلی است و به متخصصان اجازه می دهد درک عمیق تری از صنعت پیدا کرده و نقش فعالی در شکل دهی به آینده آن ایفا کنند.

در این مقاله از بام رنگی، به بررسی ۶ روند نوظهوری می پردازیم که چشم انداز مدیریت زنجیره تامین دیجیتال را شکل می دهند و به کسب وکارها کمک می کنند تا موثرتر و کارآمدتر عمل کنند.

۶ روند تحول دیجیتال در زنجیره تامین که باید زیر نظر داشته باشید

تحول دیجیتال فراتر از یک انتخاب، امروزه ضرورتی برای بقا در فضای رقابتی است که با به کارگیری این شش فناوری کلیدی در زنجیره تأمین، کارایی و شفافیت عملیاتی به سطحی نوین ارتقا می یابد:

۱. دید همه جانبه به زنجیره تامین (End-to-End Visibility)

تحول دیجیتال در حال تغییر چشم انداز مدیریت زنجیره تامین است و یکی از حیاتی ترین روندها در این زمینه، استفاده روزافزون از «دید همه جانبه و سرتاسری» است. این روند به کسب وکارها اجازه می دهد تا حرکت محصولات خود را از زمان تامین مواد اولیه تا رسیدن به دست مصرف کننده نهایی رهگیری و نظارت کنند.

• شناسایی لحظه ای: کسب وکارها می توانند بینش های لحظه ای (Real-time) از عملیات خود به دست آورند، ناکارآمدی ها را شناسایی کرده و هزینه ها را کاهش دهند.
• حل پیشگیرانه مشکلات: با اطلاع از موقعیت و وضعیت دقیق محصولات در هر نقطه از زنجیره، سازمان ها می توانند پیش از وقوع بحران، عواملی که باعث تاخیر یا افت کیفیت می شوند را برطرف کنند.

نقش اینترنت اشیاء (IoT)

فناوری اینترنت اشیا یک برگ برنده برای ایجاد این دید همه جانبه است. برای مثال، مدیران ناوگان حمل ونقل می توانند از سنسورهای مبتنی بر اینترنت اشیا برای ردیابی موقعیت و شرایط کالاهای در حال انتقال (مانند دمای یخچال کامیون ها برای مواد فاسدشدنی)، بهینه سازی مسیرها و نظارت بر عملکرد خودروها استفاده کنند.

شرکت والمارت (Walmart) با استفاده موثر از تگ های RFID برای رهگیری موجودی، به دقت موجودی خیره کننده ۹۷ درصدی دست یافته است. در بازار ایران نیز شرکت های پخش مویرگی و فروشگاه های زنجیره ای بزرگ به تدریج در حال حرکت به سمت بارکدینگ پیشرفته و تگ های هوشمند هستند تا از خطاهای انسانی در انبارگردانی جلوگیری کنند.

با این وجود، طبق نظرسنجی شرکت Geodis، بیش از ۵۰ درصد شرکت ها هنوز از دید همه جانبه در زنجیره تامین خود محرومند. این شکاف نشان می دهد که سازمان ها باید در سال های پیش رو به سرعت برای رفع این ضعف اقدام کنند.

۲. تحلیل های پیش بینانه (Predictive Analytics)

زنجیره های تامین حجم عظیمی از داده ها را تولید می کنند. علم تحلیل داده (Analytics) کمک می کند تا این داده ها معنا پیدا کنند، الگوها کشف شوند و بینش های عملیاتی استخراج گردند.

آمازون به عنوان بزرگترین خرده فروش آنلاین جهان، در ارائه فناوری های پیشرفته به سایر کسب وکارها پیشگام بوده است. به عنوان مثال، غول خواربارفروشی هند (More Retail Limited) با استفاده از سرویس Amazon Forecast دقت پیش بینی خود را از ۲۴٪ به ۷۶٪ افزایش داد. این کار منجر به کاهش ۳۰ درصدی ضایعات در بخش محصولات تازه و افزایش ۲۵ درصدی سود ناخالص آن ها شد.

چگونه کار می کند؟

با استفاده از یادگیری ماشین عمیق (از طریق ابزارهایی مانند زبان برنامه نویسی Python و محیط Jupyter Notebook)، الگوریتم های تحلیلی می توانند پیش بینی های دقیقی ارائه دهند که جلوی اختلالات احتمالی را می گیرد. بررسی داده های فروش گذشته، رفتار مشتریان و روندهای بازار به کسب وکارها نشان می دهد که چگونه می توانند فرآیندهای خود را بهینه کنند.

۳. فناوری بلاک چین (Blockchain)

اگرچه بلاک چین معمولاً با ارزهای دیجیتال شناخته می شود، اما پتانسیل آن بسیار فراتر از این حرف هاست. به عنوان یک فناوری «دفتر کل توزیع شده»، بلاک چین شفافیت و پاسخگویی بی نظیری را ارائه می دهد.

در هسته مرکزی خود، بلاک چین یک روش امن و غیرقابل دستکاری برای ثبت تراکنش هاست. هر تراکنش در شبکه ای تصادفی از دفترکل ها ثبت می شود که هک کردن آن را تقریباً غیرممکن می کند.

والمارت از بلاک چین برای رهگیری مسیر تامین گوشت خوک در چین و انبه در آمریکا استفاده کرد و زمان رهگیری را از ۷ روز به ۲.۲ ثانیه رساند! تصور کنید استفاده از این فناوری چقدر می تواند برای تضمین اصالت کالاهای استراتژیک و ارزشمند ایرانی مانند زعفران، خاویار یا فرش دستباف در بازارهای جهانی کاربردی باشد و دست دلالان و متقلبان را کوتاه کند.

اگر علاقه مند به حوزه بلاک چین هستید می توانید مقاله بلاک چین در سیستم مالی را مطالعه نمایید.

۴. هوش مصنوعی (AI)

با پیشرفت قدرت پردازشی و الگوریتم های یادگیری ماشین، اکنون تحلیل حجم وسیعی از داده ها برای بهینه سازی زنجیره تامین آسان تر از همیشه است.

یکی از مزایای کلیدی هوش مصنوعی، توانایی آن در بهینه سازی سطح موجودی انبار از طریق پیش بینی تقاضا و همچنین محاسبه کارآمدترین مسیرها برای حمل ونقل است. شرکت هایی مانند UPS و DHL از این الگوریتم ها برای مسیریابی لحظه ای با در نظر گرفتن ترافیک و شرایط آب وهوایی استفاده می کنند. سیستم ORION در شرکت UPS سالانه باعث صرفه جویی در مصرف ۱۰ میلیون گالن سوخت شده است.

در کلان شهرهای پر ترافیکی مانند تهران، استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی برای مسیریابی پیک ها (مشابه کاری که اسنپ باکس یا الوپیک انجام می دهند) نه تنها زمان تحویل را به شدت کاهش می دهد، بلکه هزینه های استهلاک و سوخت را برای کسب وکارها به حداقل می رساند.

با این حال، بسیاری از شرکت ها به دلیل کیفیت پایین داده ها و کمبود نیروی متخصص، در مقیاس پذیر کردن پروژه های هوش مصنوعی خود (گذر از مرحله آزمایشی به اجرای سراسری) با مشکل مواجه هستند.

برای آشنایی بیشتر در این زمینه می توانید مقاله هوش مصنوعی مولد چیست را مطالعه نمایید.

۵. رایانش ابری (Cloud Computing)

رایانش ابری به بلوغ بالایی رسیده است و به شرکت ها اجازه می دهد به جای اتکا به سرورهای محلی پرهزینه، داده ها و برنامه های خود را به راحتی از طریق اینترنت ذخیره و مدیریت کنند. با برون سپاری نگهداری سرورها، کسب وکارها نیازی به مدیریت یک تیم فنی بزرگ ندارند.

پلتفرم mySupplyChain شرکت DHL یک نمونه بارز است که خدمات مدیریت از راه دور، دید لحظه ای روی مرسولات و موجودی انبار را ارائه می دهد. در ایران نیز کوچ کردن کسب وکارها به سمت ارائه دهندگان خدمات ابری داخلی و ابزارهای SaaS، باعث افزایش انعطاف پذیری و کاهش شدید هزینه های زیرساخت IT شده است.

برای آشنایی بیشتر در این زمینه می توانید مقاله خدمات رایانش ابری چیست را مطالعه نمایید.

۶. اتوماسیون و خودکارسازی (Automation)

اتوماسیون به یک فناوری تحول آفرین تبدیل شده است که خطاهای انسانی را کاهش داده و عملیات را ساده می کند. اتوماسیون یعنی استفاده از فناوری برای انجام خودکار کارهای تکراری مانند ورود داده ها، مدیریت موجودی و پردازش سفارشات.

سیستم ذخیره سازی و بازیابی خودکار کوکاکولا (ASRS) نمونه ای عالی است که ظرفیت ذخیره سازی انبار این شرکت را بلافاصله دو برابر کرد. این سیستم از جرثقیل های رباتیک برای جابجایی پالت ها استفاده می کند که باعث بهینه سازی فضا و کاهش ضایعات می شود.

ارزش بازار جهانی اتوماسیون انبار تا سال ۲۰۲۶ از مرز ۳۰ میلیارد دلار عبور خواهد کرد. ترکیب اتوماسیون با هوش مصنوعی و تحلیل داده، می تواند موتور محرک رشد چشمگیر سازمان ها در سال های آینده باشد.

نتیجه گیری

با تغییر مداوم کانال های ارتباط با مشتری و چالش های به جا مانده از دوران پاندمی، کسب وکارها برای بقا باید به سرعت با شرایط جدید سازگار شوند. تحول دیجیتال در زنجیره تامین، با ارائه دسترسی بی سابقه به داده ها از طریق فناوری هایی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، بلاک چین و اتوماسیون، این صنعت را دگرگون کرده است. شرکت هایی که این روندها را در آغوش بگیرند، کنترل، بهینه سازی و کارایی بسیار بالاتری را تجربه خواهند کرد.