در سال های اخیر، فناوری بلاک چین (Blockchain) به عنوان یک نیروی تحول آفرین ظاهر شده است که پتانسیل تغییر ساختار بسیاری از صنایع را دارد. اگرچه این فناوری در ابتدا بیشتر با دارایی های کریپتو مانند توکن های غیرقابل معاوضه (NFT) و ارزهای دیجیتال شناخته می شد، اما انعطاف پذیری و کاربردهای گسترده آن، توجه شرکت های بزرگ جهانی را به خود جلب کرده است. رهبران صنایعی مانند «یونیلیور» و «سنگاپور ایرلاینز» به پتانسیل بالای این فناوری پی برده و در حال بررسی کاربردهای آن هستند. در اکوسیستم فناوری ایران نیز، استارتاپ ها و شرکت های پیشرو در حال ارزیابی بلاک چین برای شفافیت زنجیره تامین و باشگاه مشتریان هستند. بلاک چین با وعده افزایش شفافیت، امنیت و کارایی، قرار است تغییرات و پیشرفت های چشمگیری را در بخش هایی بسیار فراتر از ارزهای دیجیتال ایجاد کند.
در مراسم اخیر راه اندازی دوره «بلاک چین و دارایی های دیجیتال برای خدمات مالی» توسط آکادمی SMU و CFTE، آقای نام سین نگ (Nam Sin Ng)، مدیرعامل موسسه بانکداری و مالی، بر پتانسیل تحول آفرین فناوری بلاک چین در بخش مالی تاکید کرد. او اظهار داشت که بلاک چین آماده است تا سالانه هزاران فرصت شغلی جدید ایجاد کند که این موضوع نشان دهنده روند جهانی به سمت پذیرش این فناوری است. این تغییر مسیر پیش از این توسط غول های صنعتی مانند HSBC، Barclays و Visa پذیرفته شده است.
بلاک چین؛ ستون فقرات تحول دیجیتال در نظام مالی مدرن
این سازمان ها قدرت بلاک چین را در ایجاد انقلاب در صنعت مالی از طریق کاهش چشمگیر هزینه های زیرساختی درک کرده اند. این موضوع نشان دهنده تقاضای روزافزون برای متخصصان دارای مهارت های بلاک چینی (مانند برنامه نویسان قراردادهای هوشمند با زبان هایی چون Solidity) است و اهمیت داشتن نیروهای سازگار و حلال مشکلات را برجسته می کند. آقای نام تاکید کرد که برنامه های آموزشی داخلی می تواند یک راه حل مقرون به صرفه برای تامین این تقاضا باشد و نیروی کار ماهری را بدون نیاز به استخدام های پرهزینه خارجی فراهم کند. در ایران نیز، سرمایه گذاری روی آموزش نیروهای متخصص در حوزه دیفای (DeFi) و برنامه نویسی غیرمتمرکز، می تواند مزیت رقابتی بزرگی برای شرکت های فین تک ایجاد کند.
ظهور و نفوذ بلاک چین در دنیای مالی را می توان به دو عامل مهم نسبت داد:
علاقه سازمانی و دولتی
در طول بازار صعودی سال 2021، شاهد افزایش شدید علاقه موسسات به ارزهای دیجیتال بودیم. این اشتیاق بسیار فراتر از علاقه مندان به کریپتو گسترش یافت و توجه دولت ها را در سراسر جهان جلب کرد. به عنوان مثال، گزارش اخیر رویترز نشان داد که تقریبا نیمی از دولت های مورد بررسی، در مراحل پیشرفته توسعه ارزهای دیجیتال ملی (CBDC) خود هستند. در ایران نیز، تحقیقات و فازهای آزمایشی پیرامون «ریال دیجیتال» نشان دهنده همگامی با این تغییرات جهانی است. با توجه به این تغییرات، بانک ها باید خود را با انقلاب بلاک چین که با ظهور ارزهای دیجیتال در هم آمیخته است، تطبیق دهند.
نمایش علاقه موسسات و سازمان های بزرگ به پذیرش و پیاده سازی ارزهای دیجیتال و بلاک چین.
تمرکز بر دیجیتالی شدن
تاکید جهانی بر دیجیتالی شدن در بخش مالی، نقش مهمی در اهمیت یافتن بلاک چین ایفا کرد. این روند در ظهور و اوج گیری فین تک (Fintech) به اوج خود رسید؛ جایی که بلاک چین به عنوان یک فناوری نوظهور، راه حلی جذاب و عملی برای بانک های آینده نگری مانند DBS (و نئوبانک های نوآور داخلی) ارائه کرد تا لبه نوآوری خود را حفظ کنند.
در نتیجه، متخصصان به طور فزاینده ای مشتاق هستند تا با کسب مهارت های مرتبط، مانند یادگیری در مورد محصولات بلاک چینی نظیر امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) یا تحلیل داده های درون زنجیره ای (On-chain Analytics)، در این انقلاب سهیم شوند. پتانسیل بلاک چین برای افزایش امنیت، شفافیت و کارایی، به خوبی با تلاش های گسترده تر برای دیجیتالی شدن در صنعت مالی هم راستا است.
بلاک چین چه مزایایی را برای سیستم مالی به ارمغان می آورد؟
فناوری بلاک چین با بازتعریف استانداردهای سنتی، مزایای استراتژیک متعددی را به همراه می آورد که مهم ترین آن ها را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:
۱. شفافیت و امنیت بی نظیر
در قلب فناوری بلاک چین، ویژگی تعریف کننده آن یعنی «عدم تمرکز» قرار دارد که سطوح بی سابقه ای از شفافیت و امنیت را به همراه می آورد. برخلاف سیستم های مالی سنتی که برای نظارت بر تراکنش ها به مراجع متمرکز و واسطه ها وابسته اند، بلاک چین (به ویژه در امور مالی غیرمتمرکز یا دیفای) از طریق یک فرآیند منحصربه فرد عمل می کند.
تراکنش ها در قالب «بلوک ها» گروه بندی می شوند و پس از اضافه شدن، توسط سایر شرکت کنندگان شبکه مورد تایید قرار می گیرند. این فرآیند تایید بسیار حیاتی است، زیرا یک زنجیره تغییرناپذیر ایجاد می کند که در آن هر بلوک جدید بر روی بلوک قبلی ساخته می شود. این فرآیند بنیادی، پایه و اساس امنیت بلاک چین را تشکیل می دهد و تضمین می کند که پس از ثبت داده ها، امکان تغییر یا دستکاری آن ها وجود ندارد.
۲. کاهش هزینه ها و افزایش کارایی
فناوری بلاک چین پتانسیل قابل توجهی برای کاهش هزینه ها در صنعت مالی دارد. فرآیندهای مالی سنتی اغلب شامل واسطه هایی مانند بانک ها و اتاق های پایاپای هستند که نه تنها باعث تاخیر می شوند، بلکه هزینه های قابل توجهی را نیز به تراکنش ها تحمیل می کنند. بلاک چین با حذف واسطه ها، این پارادایم را بر هم می زند و منجر به تراکنش های سریع تر و مقرون به صرفه تر می شود.
یکی از عوامل کلیدی این کاهش هزینه، قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) هستند. قراردادهای هوشمند، توافق نامه هایی خودکار با شرایط از پیش تعیین شده هستند که در قالب کد نوشته شده اند. آن ها جنبه های مختلف تراکنش های مالی، از جمله تایید و اجرای توافق نامه ها را خودکار می کنند. برای مثال، در تسویه حساب های تجاری، قراردادهای هوشمند می توانند به محض تحقق شرایط، دارایی ها را به طور خودکار منتقل کنند. طبق گزارش سانتاندر فین تک (Santander FinTech)، فناوری بلاک چین توانسته تا سال 2022 هزینه های زیرساخت مالی را تا 20 میلیارد دلار آمریکا کاهش دهد.
کانسپتی از سرعت، حذف واسطه ها و اتوماسیون امن در تراکنش های مالی به کمک قراردادهای هوشمند.
۳. توکنیزه کردن دارایی ها (Asset Tokenisation)
توکنیزاسیون یک فرآیند تحول آفرین است که حقوق مالکیت و دارایی ها را به توکن های دیجیتال تبدیل می کند و راه را برای روش های نوآورانه ذخیره و توزیع دارایی هموار می سازد.
اما دامنه توکنیزاسیون بسیار فراتر از هنر دیجیتال (NFTها) است. این فناوری می تواند دارایی های فیزیکی مانند املاک، مستغلات یا سهام را نیز در قالب توکن های دیجیتال نشان دهد. این امر معاملات، تقسیم و انتقال دارایی ها را ساده می کند. به عنوان مثال، امکان تقسیم یک ملک تجاری در تهران به بخش های کوچک تر را در نظر بگیرید که توسط توکن های دیجیتال نشان داده می شوند. این نوآوری به افرادی که سرمایه محدودی دارند امکان می دهد تا در دارایی های باارزش سرمایه گذاری کنند و دموکراسی مالی را ترویج دهند.
۴. دموکراسی مالی و فراگیری
فناوری بلاک چین نویدبخش پیشرفت های عظیمی در زمینه شمول مالی است، به ویژه برای میلیون ها نفر در سراسر جهان که به خدمات بانکی دسترسی ندارند. این فناوری می تواند با تسهیل تراکنش های همتا به همتا (Peer-to-Peer)، ورود افراد به خدمات مالی را تنها با داشتن یک گوشی هوشمند و اتصال به اینترنت فراهم کند.
کشورهایی مانند السالوادور با پذیرش بیت کوین به عنوان پول قانونی، گام جسورانه ای برداشته اند. این توانمندسازی به افراد در کشورهای در حال توسعه گسترش می یابد و به آن ها اجازه می دهد تا در اقتصاد جهانی شرکت کرده و به خدمات حیاتی مانند پس انداز و حواله دسترسی پیدا کنند.
۵. رعایت مقررات و حسابرسی (Compliance and Auditing)
اگرچه بلاک چین به دلیل سوءاستفاده های احتمالی در فعالیت های غیرقانونی مورد انتقاد قرار گرفته است، اما موارد استفاده از آن برای جرایم مالی تنها بخش بسیار کوچکی از کل جرایم مالی جهان را تشکیل می دهد. علاوه بر این، به لطف شفافیت و قابلیت ردیابی این فناوری، اکثر مجرمانی که سعی در سوءاستفاده از بلاک چین داشته اند، شناسایی شده اند.
یکی از نقاط قوت کلیدی بلاک چین، توانایی آن در ارائه تراکنش های تغییرناپذیر و دارای مهر زمانی (Time-stamped) است که یک مسیر حسابرسی شفاف ایجاد می کند و قانون گذاران می توانند به صورت بلادرنگ به آن دسترسی داشته باشند.
تصویری برای نشان دادن تغییرناپذیری داده ها، مسیر حسابرسی شفاف و امنیت در برابر جرایم مالی.
۶. ادغام با فین تک (Fintech)
فین تک و بلاک چین یک زوج بی نقص هستند. پلتفرم های دیفای (DeFi) به عنوان صرافی های کریپتویی عمل می کنند که وام دهی، وام گیری و تجارت کارآمد را روی بلاک چین و بدون نیاز به واسطه های مالی امکان پذیر می سازند. فراتر از دیفای، بلاک چین می تواند امنیت و حریم خصوصی برنامه های فین تک فعلی را تقویت کند. مدل غیرمتمرکز آن از اطلاعات حساس مالی محافظت کرده و خطر نقض داده ها را به حداقل می رساند.
نتیجه گیری
فناوری بلاک چین تنها یک روند زودگذر نیست؛ بلکه آماده است تا به یک نیروی محوری و تعیین کننده در دنیای اقتصاد تبدیل شود. ویژگی های ذاتی آن از جمله شفافیت، امنیت و کارایی، نه تنها چالش های معاصر بخش مالی را برطرف می کنند، بلکه مسیرهای هیجان انگیزی را برای نوآوری می گشایند. آینده اقتصادِ ما غیرمتمرکز، کارآمد و در دسترس همگان خواهد بود و بلاک چین پرچمدار این تکامل دگرگون کننده است.
