«امتیازات کریپتویی» (Crypto Points) به سیستمی اشاره دارد که پروژه های وب ۳ (Web3) از آن برای ارزش گذاری رفتارهای خاص کاربران استفاده می کنند. توسعه دهندگان پروژه های وب ۳ ممکن است برای بازی وارسازی (گیمیفیکیشن) پروتکل خود، کمک به فرآیند حاکمیت یا رای گیری، جلوگیری از شکارچیان ایردراپ (Airdrop Farmers) و موارد دیگر، امتیازات کریپتویی اعطا کنند. این امتیازات می توانند به عنوان پلی برای پرداخت های ارز دیجیتال یا سایر پاداش های مالی عمل کنند.
اغلب، امتیازات کریپتویی ماهیتی «متمرکز» دارند؛ به این معنا که به جای ثبت شدن این امتیازات روی یک بلاک چین غیرمتمرکز، خودِ پروژه وب ۳ به صورت درون سازمانی سیستم امتیازدهی را توزیع و پیگیری می کند.
تاکنون، حداقل ۱۲ پروژه کریپتویی بیش از ۴۰ میلیارد امتیاز را بین هزاران کاربر توزیع کرده اند. در ادامه نگاهی می اندازیم به اینکه این امتیازات دقیقاً چه هستند و چرا به کاربران داده می شوند.
امتیاز کریپتویی دقیقاً چیست؟
در چند سال گذشته، پروژه های فعال در حوزه ارزهای دیجیتال تصمیم گرفتند به کاربرانی که پیش تر از پلتفرم آن ها استفاده کرده بودند، به صورت ناگهانی توکن هایی را ایردراپ کنند (پاداش رایگان بدهند). این موضوع اغلب به یک سود بادآورده برای دریافت کنندگان تبدیل می شد. با این حال، این رویکرد به پدیده ای گسترده به نام «ایردراپ فارمینگ» (Airdrop Farming) منجر شد؛ جایی که سفته بازان تلاش می کردند سطح فعالیت خود را در پروژه هایی که حدس می زدند ممکن است ایردراپ داشته باشند به شدت بالا ببرند تا سهم بیشتری از این پاداش ها کسب کنند.
امتیازات کریپتویی در واقع تکامل یافتهِ این روند هستند. از آن ها می توان برای تشویق فعالیت های خاص استفاده کرد، در حالی که کنترل کار همچنان در دست بنیان گذاران پروژه باقی می ماند. اگر بنیان گذاران تمایل داشته باشند، ممکن است در صورت اجرای ایردراپ، به دارندگان امتیاز توکن پاداش دهند، یا حتی ممکن است هیچ پاداشی به آن ها ندهند! منطق این است: وقتی جذابیت خودِ سیستم امتیازدهی برای جذب کاربر به خوبی کار می کند، چرا باید فوراً توکن توزیع کرد؟
علاوه بر این، یک جنبه نظارتی و قانونی نیز وجود دارد. برخی از پروژه ها معتقدند که اعطای امتیاز، راهی امن و غیرمستقیم برای تشویق فعالیت ها پیش از یک ایردراپ احتمالی است؛ بدون اینکه مجبور باشند از قبل درباره آن صحبت کنند یا به نهادهای نظارتی مالی پاسخگو باشند.
از دیدگاه «اقتصاد رفتاری»، سیستم امتیازدهی یک ابزار قدرتمند برای ایجاد وفاداری بدون تحمیل تورم به توکنومیک (اقتصاد توکنی) پروژه است. تا زمانی که توکنی صادر نشده، پروژه با «فشار فروش» مواجه نمی شود و ریسک های مالی ناشی از نوسانات قیمت در مراحل اولیه توسعه، به شدت کاهش می یابد.
نمایانگر تعامل پایدار کاربر، فرآیند گیمیفیکیشن و انباشت مرحله ای امتیازات در قالب ساختارهای مینیمال کریستالی و نوری.
امتیازات کریپتویی چه کاربردی دارند؟
پروژه های ارز دیجیتال بسته به اهداف خاص و موارد استفاده خود، ممکن است سیستم «امتیازدهی» را به روش های مختلفی پیاده سازی کنند. در اینجا به چند روش استفاده از این سیستم ها اشاره می کنیم:
- تشویق فعالیت ها (Incentivizing Activity): پروژه های ارز دیجیتال ممکن است از این سیستم برای تشویق رفتارهای خاصی که به نفع اکوسیستم است استفاده کنند. به عنوان مثال، پروژه ای که روی ذخیره سازی غیرمتمرکز فایل تمرکز دارد، ممکن است به کاربرانی که فایل ها را میزبانی می کنند یا فضای ذخیره سازی خود را در اختیار شبکه قرار می دهند، امتیاز بدهد. این امتیازات سپس می توانند با توکن یا جوایز دیگر مبادله شوند و کاربران را به مشارکت در فعالیت هایی که از اهداف پروژه پشتیبانی می کنند، ترغیب نمایند.
- بازی وارسازی یا گیمیفیکیشن (Gamification): برخی از پروژه ها با معرفی سیستم امتیازدهی، عناصر گیمیفیکیشن را وارد کار می کنند تا تعامل با پروژه جذاب تر شود. کاربران می توانند با انجام وظایف، رسیدن به نقاط عطف (Milestones) یا شرکت در چالش های جامعه کاربری، امتیاز کسب کنند. این امتیازات در تابلوی امتیازات (Leaderboards) نمایش داده می شوند یا برای باز کردن قفل نشان ها (Badges) و پاداش های مجازی به کار می روند که باعث ایجاد حس رقابت و تعامل بیشتر می شود.
- پلی به سوی توکن ها (Bridge to Tokens): در برخی موارد، امتیازات به عنوان یک مرحله میانی عمل می کنند تا کاربران در نهایت بتوانند توکن های بومی پروژه را به دست آورند. کاربران از طریق اقدامات مختلف امتیاز کسب کرده و سپس آن ها را با یک نرخ تبدیل از پیش تعیین شده، به توکن تبدیل می کنند. این رویکرد روشی عالی برای توزیع عادلانه تر توکن ها یا تشویق به پذیرش زودهنگام پروژه (پیش از راه اندازی کامل اکوسیستم توکنی) است.
باید توجه داشت که پیاده سازی سیستم امتیازدهی می تواند در پروژه های مختلف بسیار متفاوت باشد و کاربرد و ارزش امتیازات در یک اکوسیستم خاص، کاملاً به طراحی و اهداف تیم توسعه دهنده بستگی دارد.
چرا پروژه های وب ۳ بیشتر به استفاده از امتیازات روی آورده اند؟
یک پروژه وب ۳ ممکن است به دلایل متعددی استفاده از امتیازات کریپتویی را انتخاب کند؛ اما هدف اصلی معمولاً تشویق کاربران به تعامل، تقویت مشارکت جامعه و افزایش نرخ پذیرش در اکوسیستم است. این عوامل عبارتند از:
- مقابله با شکارچیان ایردراپ: ایردراپ زمانی رخ می دهد که یک پروژه با واریز توکن به کیف پول کاربران وفادار و اولیه، به آن ها پاداش می دهد. «ایردراپ فارمینگ» به عملِ مشارکت استراتژیک و سودجویانه در پروژه ها گفته می شود تا فرد بیشترین پاداش ممکن را دریافت کند، آن هم بدون اینکه تعامل واقعی و ادامه داری با پروژه داشته باشد. اعطای امتیاز به جای ایردراپ مستقیم، این شکارچیان را مجبور می کند تا برای به سود رساندن امتیازات خود، در اکوسیستم باقی بمانند و واقعاً فعالیت کنند.
- تشویق به مشارکت مستمر: با ارائه امتیاز برای اقدامات مختلف (مانند تعامل با برنامه های غیرمتمرکز (dApps)، مشارکت در حاکمیت، تامین نقدینگی یا معرفی کاربران جدید)، پروژه می تواند افراد را به مشارکت کنندگان فعال تبدیل کند.
- جامعه سازی: امتیازات کریپتویی می توانند به ساخت یک جامعه پویا و متعهد کمک کنند. کاربران برای کسب و انباشت امتیاز انگیزه پیدا می کنند که این امر منجر به افزایش حضور آن ها در بحث ها، رویدادها و ابتکارات جامعه می شود. این تعامل مستقیماً به رشد و پایداری پروژه کمک می کند.
- افزایش نرخ پذیرش: ارائه امتیاز به عنوان مشوق می تواند کاربران جدیدی را به اکوسیستم جذب کند. کسانی که به دنبال کسب امتیاز هستند، ترغیب می شوند تا خدمات و امکانات پروژه را کشف کنند که این موضوع باعث افزایش استفاده از برنامه های آن می شود.
- ارتقای سیستم حاکمیتی (Governance): امتیازات کریپتویی می توانند با حقوق حاکمیتی در اکوسیستم گره بخورند. به کاربرانی که مقدار مشخصی امتیاز در اختیار دارند، حق رای در پروپوزال های حاکمیتی داده می شود و به آن ها اجازه می دهد در جهت گیری و توسعه آینده پروژه نقش داشته باشند.
اقتصاد زمان: سرمایه گذاری خُرد در قمار وفاداری
در مدل های کسب وکار مدرن و مشاوره های مالی، «حفظ کاربر» (Retention) و افزایش «ارزش طول عمر مشتری» (LTV) بسیار حیاتی است. امتیازات کریپتویی در واقع به عنوان یک ابزار تامین مالی خُرد (Micro-Finance) عمل می کنند؛ ابزاری که کاربر را متقاعد می سازد «سرمایه زمانی» خود را در پلتفرم سرمایه گذاری کند تا در آینده به سود مالی واقعی دست یابد.
نمایش همکاری، پایداری و تعامل هدفمند تیمی و فردی در یک فضای کاری مدرن و نوآورانه بدون رفتارهای سودجویانه کوتاه مدت.
آیا امتیازات کریپتویی همان ارزهای دیجیتال هستند؟
خیر، امتیازات کریپتویی با ارزهای دیجیتال تفاوت دارند؛ زیرا این امتیازات به خودی خود هیچ ارزش پولی مستقیمی ندارند. به بیان دیگر، یک ارز دیجیتال مانند بیت کوین دارای قیمت مشخص و ارزش بازار (Market Cap) است، اما امتیازات کریپتویی این گونه نیستند.
تفاوت مهم دیگر این است که پروژه های وب ۳ باید خودشان این امتیازات را به صورت متمرکز تخصیص داده و رهگیری کنند؛ در حالی که ارزهای دیجیتال روی یک دفتر کل غیرمتمرکز به نام «بلاک چین» ثبت و پیگیری می شوند.
نمونه هایی از پروژه های وب ۳ که از این امتیازات استفاده می کنند:
- ارائه دهنده کیف پول رمزنگاری رِینبو (Rainbow)، برای رفتارهایی مانند تعامل با شبکه اتریوم، مبادله دارایی ها (Swap) درون کیف پول و دعوت از دوستان به این پلتفرم، به کاربران امتیاز داد.
- فرند تک (Friend.Tech)، یک اپلیکیشن شبکه های اجتماعی در وب ۳، به کاربرانی که با پلتفرم تعامل دارند امتیاز می دهد. اگر توسعه دهندگان این شبکه تصمیم بگیرند، این امتیازات قابلیت تبدیل شدن به توکن را خواهند داشت.
- بازار توکن های غیرمثلی بلور (Blur)، به کاربرانی که دارایی های خود را برای فروش لیست می کنند، پیشنهاد خرید (Bid) می دهند یا دارایی های خود را وام می دهند، امتیاز اعطا می کند. میزان امتیاز هر فرد تعیین می کند که او چه نوع پاداشی تحت عنوان «بسته حمایتی» (Care Package) دریافت کند که شامل آیتم هایی با میزان کمیابی متفاوت است.
نتیجه گیری
ظهور «امتیازات کریپتویی» نشان دهنده بلوغ تدریجی در بازارهای مالی غیرمتمرکز (DeFi) و فضای وب ۳ است. توسعه دهندگان پروژه ها متوجه شده اند که توزیع بی قیدوشرط ثروت در قالب ایردراپ های سنتی، لزوماً به وفاداری بلندمدت کاربران ختم نمی شود و تنها سفته بازان را جذب می کند. سیستم امتیازدهی به عنوان یک قرارداد نانوشته و هوشمندانه بین کاربران و بنیان گذاران عمل می کند که در آن، پاداش مالی در گروی مشارکت واقعی و ارزش آفرینی مستمر است. برای سرمایه گذاران و فعالان حوزه کریپتو، درک این تغییر پارادایم بسیار ضروری است؛ چرا که در آینده، سودآوری در این فضا نه صرفاً با شکار ایردراپ، بلکه با فعالیت هدفمند در اکوسیستم های دارای فوندامنتال قوی گره خواهد خورد.
