سودآوری با توسعه پایدار: نقش محیط زیست در رشد کسب وکار

باید اعتراف کرد که شاید این رویکرد به اندازه نجات درختان و گونه های در معرض خطر برای نسل های آینده فداکارانه و قهرمانانه به نظر نرسد، اما اگر برای حمایت از طرح های توسعه پایدار در محیط کار به یک انگیزه عمل گرایانه تر نیاز داشته باشیم، «سودآوری و توجیه اقتصادی» بدون شک قوی ترین دلیل خواهد بود.

طراحی فرآیندهای تجاری با در نظر گرفتن اخلاقیات و محیط زیست — از سیستم های لجستیک جهانی گرفته تا ساخت وسازهای مقیاس پذیر و تولیدات کارخانه ای، و حتی گرفتن کپی از صورت جلسه صبح امروز — ایده چندان جدیدی نیست.

اما با وجود اینکه این مفهوم مدت هاست که مورد توجه قرار گرفته، جای تعجب است که هنوز درصد قابل توجهی از کسب وکارها با این روند همراه نشده اند.

بر اساس مطالعه ای از نهادهای BCG/MIT که در مقاله ای در موسسه IMD به آن اشاره شده است، در حالی که ۹۰ درصد از مدیران ارشد، توسعه پایدار را مسئله ای مهم می دانند، تنها ۶۰ درصد از شرکت ها عملاً پایداری را در مدل های کسب وکار خود ادغام کرده اند. از این میان، فقط ۲۴ درصد از شرکت ها پایداری را به عنوان یک مزیت رقابتی در بازار در نظر می گیرند.

در اقتصاد امروز، ادغام استانداردهای زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) دیگر یک انتخاب فانتزی نیست. در ایران نیز با توجه به ناترازی های انرژی و افزایش پلکانی تعرفه های حامل های انرژی در سال های اخیر برای صنایع، پیاده سازی مدل های پایدار می تواند مستقیماً بهای تمام شده محصولات و خدمات را کاهش داده و حاشیه سود شرکت ها را در شرایط تورمی حفظ کند.

نه تنها کاهش هزینه، بلکه درآمدزایی!

شاید دلیل این آمار آن باشد که این کسب وکارها، رویکرد «سبز بودن» را به جای یک «الزام»، تنها یک «اقدام شیک و نمایشی» می دانند. و طبیعتاً زمانی که یک اقدام صرفاً جنبه نمایشی یا اضافی داشته باشد، به محض اینکه کسب وکار (به هر دلیلی) وارد فاز «تلاش برای بقا» شود، اولین چیزی است که کنار گذاشته می شود. اما نگاهی دقیق تر به اینکه پایداری چگونه نه تنها باعث صرفه جویی می شود، بلکه برای کسب وکارها پول سازی هم می کند، احتمالاً دیدگاه مدیران را تغییر خواهد داد.

رسانه TNW در گزارشی به این موضوع پرداخته است که چگونه شرکت هایی مانند اپل (Apple) با استفاده از پنل های خورشیدی، هزینه های هنگفت انرژی خود را به شدت کاهش داده اند. یا شرکت پست UPS توانسته است به ازای هر مایلی که سیستم یادگیری ماشین (Machine Learning) در کامیون های حمل ونقل آن ها در مسیرها صرفه جویی می کند، ۳۰ میلیون دلار هزینه کمتری بپردازد.

وب سایت تحلیلی Seeking Alpha نیز اشاره می کند که چگونه شرکت های یونیلیور (Unilever) و داو کمیکال (Dow Chemicals) با همکاری شرکت Solazyme برای استفاده از روغن های سبز تولید شده از جلبک، در آستانه کسب سودهای کلانی قرار دارند. روزنامه لس آنجلس تایمز نیز درباره نحوه درآمدزایی شرکت های یونایتد ایرلاینز، والمارت، نستله و کوکاکولا از طریق تلاش هایشان برای کاهش ردپای زیست محیطی صحبت کرده است.

اگر این موارد برای ترغیب کسب وکارهایی که هنوز درباره توسعه پایدار مردد هستند کافی نیست، به این نکته توجه کنید که سرمایه گذاران تمایل بسیار بیشتری به حمایت از شرکت هایی دارند که برنامه های مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) را پیاده سازی کرده اند. مطالعه ای از موسسه نیلسن (Nielsen) نشان می دهد که مصرف کنندگان احتمال بیشتری دارد از برندهایی خرید کنند که متعهد به حفاظت از محیط زیست هستند—و حتی حاضرند برای محصولات این برندها مبلغ بیشتری بپردازند.

همچنین، نسل هزاره (Millennials – متولدین دهه ۶۰ و ۷۰ شمسی) ترجیح می دهند به شرکت هایی بپیوندند که بر پایداری در محیط کار تاکید دارند. این موضوع، جذب و نگهداشت استعدادهای برتر را برای شرکت های فاقد چنین سیاست هایی دشوارتر می کند. و در نهایت، بسیاری از شرکت ها به دلیل حمایت از شیوه های دوستدار محیط زیست، از حمایت ها و یارانه های دولتی نیز بهره مند می شوند.

طرح های ابتکاری در سطح محلی و منطقه ای

دولت سنگاپور از طریق سازمان ملی محیط زیست (NEA)، کمک های مالی و طرح های تشویقی ویژه ای را برای کمک به سبز شدن کسب وکارها ارائه می دهد و اقداماتی نظیر اخذ مالیات بر کربن و جنبش ساختمان های سبز را نیز اجرایی کرده است. خوشبختانه، کسب وکارهای سنگاپوری نیز در انجام سهم خود در این زمینه بیکار ننشسته اند.

در یک میزگرد که توسط رسانه The Business Times برگزار شد، مدیران عامل شرکت های China Everbright Water، CapitaLand Mall Trust Management و City Developments به اشتراک گذاشتند که سازمان هایشان چگونه همچنان از مزایای ترویج پایداری بهره مند می شوند.

شرکت اوربرایت (Everbright) در مسیر تبدیل فاضلاب به آب تصفیه شده و تمیز برای جوامع، «سیستم مدیریت محیط زیست، ایمنی، بهداشت و مسئولیت اجتماعی» را اتخاذ کرده که بهره وری کلی و بلندمدت شرکت را به شدت افزایش داده است. یکی از ابتکارات شرکت کپیتالند (CapitaLand) شامل بازیافت ۱۸.۵ تن زباله الکترونیکی بود که تقریباً معادل ۹۵,۳۶۰ دستگاه آیفون است.

از سوی دیگر، شرکت City Developments با اتخاذ اهداف علمی برای کاهش آلاینده ها و استفاده از تکنولوژی ها و مواد با کربن پایین، در حال ایمن سازی آینده کسب وکار خود (Future-proofing) است.

شبکه خبر آسیا (CNA) اشاره می کند که مصرف کنندگان در سنگاپور نسبت به کسب وکارهایی که صرفاً برای نمایش های تبلیغاتی (PR) دست به اقدامات نمایشیِ سبز می زنند، کور نیستند و در رسوا کردن این شرکت ها هیچ تردیدی به خود راه نمی دهند. از جمله شرکت های بومی که اقدامات عملی و واقعی در راستای «عمل به شعارهای پایداری» انجام داده اند و مورد تقدیر CNA قرار گرفته اند، می توان به Asia-Pacific Breweries، NTUC FairPrice و RedMart اشاره کرد.

در بازار ایران، مصرف کنندگان روزبه روز نسبت به رفتار برندها آگاه تر می شوند. شرکت هایی که بتوانند کمپین های مسئولیت اجتماعی خود را حول محور مدیریت منابع آبی یا کاهش پسماند پلاستیکی با شفافیت واقعی اجرا کنند، نه تنها اعتماد مشتریان (Brand Loyalty) را جلب می کنند، بلکه از معافیت های مالیاتی خاصی که قانون برای شرکت های حامی محیط زیست در نظر گرفته است نیز بهره مند خواهند شد.

تشویق پایداری در محیط کار

برای شروع اجرای طرح های پایداری (اگر تا به حال اقدامی نکرده اید)، سازمان ها می توانند «قدم های کوچک» زیر را در محیط کار در نظر بگیرند:

• انجام ممیزی انرژی: نگاهی عمیق و دقیق به میزان مصرف برق در دفتر کار بیندازید و روی «خون آشام های انرژی» (Energy Vampires) مانند پریزهای بی استفاده و دستگاه ها و تجهیزات قدیمی و پرمصرف تمرکز کنید. تا حد امکان از لامپ های LED، سنسورهای حرکتی و تایمرهای قطع خودکار برق استفاده کنید. در کنار دستگاه ها یادداشت هایی قرار دهید تا به کارمندان یادآوری کند پس از اتمام کار، آن ها را خاموش کنند.
• انجام ممیزی آب: همواره مراقب نشتی ها و سایر مواردی باشید که ممکن است باعث هدررفت آب شوند.
• استفاده یا خرید مبلمان و تجهیزات اداری دست دوم یا بازیافتی: این کار نه تنها زباله های جامد را کاهش می دهد، بلکه هزینه های عملیاتی را نیز به شدت پایین می آورد. اگر امکان استفاده از وسایل دست دوم وجود ندارد، به دنبال گزینه های سبز یا سازگار با محیط زیست از تولیدکنندگان مسئولیت پذیر باشید. شاید این اقلام گران تر باشند، اما احتمالاً عمر و دوام بسیار بیشتری خواهند داشت.
• حذف کاغذ و دیجیتالی شدن: چندین شرکت بزرگ مانند جنرال الکتریک (General Electric)، نایکی (Nike) و AT&T با حذف فرآیندهای کاغذی میلیون ها دلار صرفه جویی کرده اند. سیاست «چاپ فقط در صورت ضرورت» را در سازمان پیاده سازی کنید و با تشویق به پرینت دورو یا استفاده مجدد از کاغذهای باطله، فرهنگ بازیافت را ترویج دهید.
• بررسی مدل های دورکاری (Work-from-Home): کاهش مصرف برق و کاغذ تنها مزیت اجازه دادن به کارمندان برای کار از راه دور نیست. با کاهش رفت وآمدهای روزانه به دفتر، انتشار کربن نیز کاهش می یابد و زمانی که کل تیم ها به صورت تمام وقت از راه دور کار کنند، هزینه های اجاره و نگهداری دفتر کار نیز به شدت افت می کند.
• برگزاری جلسات آنلاین: به عنوان بخشی از فرآیند دیجیتالی شدن، جلسات آنلاین به همان روشی که دورکاری عمل می کند، باعث کاهش آلاینده های کربنی و صرفه جویی در زمان و هزینه ها می شوند.

تعیین اهداف قابل اندازه گیری (کمی) مانند «کاهش X درصدی مصرف انرژی یا کاغذ» و یا «صرفه جویی X میلیون تومانی در هزینه های برق و ملزومات اداری» می تواند این گام های اولیه به سوی پایداری را از حالت تئوری خارج کرده و به یک فرآیند کاملاً عملی تبدیل کند. برای تثبیت تعهد سازمان به توسعه پایدار در ذهن تمام افراد مرتبط، نیازمند اقدامات قاطع و مشخص هستیم.

نتیجه گیری

در دنیای پررقابت امروز و با توجه به چالش های اقتصادی موجود، نگاه به مقوله «محیط زیست و توسعه پایدار» نباید صرفاً یک نگاه هزینه زا و از روی اجبار باشد. همان طور که در این مقاله بررسی کردیم، استراتژی های سبز در واقع ابزارهای قدرتمند مالی هستند که با بهینه سازی مصرف منابع، حذف هزینه های پنهان (مثل هدررفت انرژی و کاغذ) و ارتقای بهره وری نیروی کار از طریق روش هایی مثل دورکاری، به طور مستقیم بر سودآوری سازمان تاثیر می گذارند. از سوی دیگر، همراهی با دغدغه های زیست محیطی جامعه، تصویر برند (Brand Image) شما را در نگاه مشتریان، سرمایه گذاران و نخبگان بازار کار بهبود می بخشد. بنابراین، سبز بودن دیگر تنها یک مسئولیت اخلاقی نیست؛ بلکه یک استراتژی هوشمندانه و الزامی برای بقا، رشد و سودآوری در اقتصاد نوین است.