صنعت بهداشت و درمان در سال های اخیر تغییرات شگرفی را تجربه کرده است؛ به ویژه با شیوع همه گیری کووید-۱۹ که به عنوان یک کاتالیزور قدرتمند برای این تحولات عمل کرد. سلامت دیجیتال که نیروی محرکه خود را از نوآوری و پیشرفت های تکنولوژیک می گیرد، در چند سال گذشته به خوبی خود را نشان داده و باعث شده تا مشاوره های بالینی مجازی و دستگاه های پوشیدنی هوشمند، از یک چشم انداز خیالی در آینده به واقعیتی در دنیای امروز تبدیل شوند.
از آن زمان، پیاده سازی و پذیرش تغییرات در خدمات بهداشت عمومی شتاب گرفته است. راهکارهای سلامت دیجیتال، مانند پزشکی از راه دور (Telemedicine) و اپلیکیشن های سلامت موبایلی، دسترسی به خدمات درمانی را بهبود بخشیده و راحتی بیشتری را برای همه فراهم کرده اند. بر اساس گزارش موسسه معتبر دیلویت (Deloitte)، تنها در سال ۲۰۲۰ بیش از ۹۰ هزار اپلیکیشن جدید در حوزه سلامت دیجیتال به فروشگاه های نرم افزاری اضافه شده است؛ یعنی به طور میانگین، روزانه بیش از ۲۵۰ اپلیکیشن جدید!
از دیدگاه اقتصاد خرد و کلان، شیفت سریع به سمت اپلیکیشن های سلامت نشان دهنده شکل گیری یک «بازار اقیانوس آبی» (Blue Ocean) است. در اقتصاد ایران نیز استارتاپ های نوبت دهی آنلاین و ویزیت مجازی در دوران کرونا توانستند بخش بزرگی از سهم بازار خدمات درمانی سرپایی را به خود اختصاص دهند که این موضوع نشان دهنده پتانسیل بالای سودآوری در تقاطع تکنولوژی و پزشکی (HealthTech) است.
سلامت دیجیتال چیست و چگونه بخش بهداشت و درمان را متحول می کند؟
سلامت دیجیتال اغلب با عناوین سلامت الکترونیک (eHealth) یا سلامت موبایلی (mHealth) شناخته می شود. این مفهوم دربرگیرنده طیف وسیعی از فناوری هایی است که با هدف بهبود و تسهیل ارائه خدمات درمانی به بیماران طراحی شده اند.
چرا سلامت دیجیتال در حال رونق و شکوفایی است؟
رشد چشمگیر سلامت دیجیتال را می توان به توانایی آن در ایجاد انقلاب در نحوه ارائه خدمات درمانی نسبت داد. هم زمان با ادغام روزافزون فناوری های دیجیتال در زندگی روزمره ما، سلامت دیجیتال مزایای بی شماری را ارائه می دهد، از جمله:
- افزایش کارایی و دسترسی به مراقبت های پزشکی
- دسترسی آسان به اطلاعات و سوابق پزشکی
- بهبود ارتباط میان بیماران و ارائه دهندگان خدمات درمانی
- در دسترس بودن گزینه های مراقبت از راه دور
- افزایش استقلال بیمار در جمع آوری اطلاعات مربوط به درمان های دیجیتال
- غربالگری و تشخیص بهتر که به بهبود نتایج درمانی بیماران منجر می شود
- کاهش هزینه های مراقبت های بهداشتی از طریق اتوماسیون
- در دسترس بودن فوری و شبانه روزی که رضایت بیشتر بیماران را به همراه دارد
- بهبود ارائه خدمات درمانی در جوامع محروم و کمتر توسعه یافته
انتقال مفهوم پایش از راه دور، استقلال بیمار و استفاده از تکنولوژی و اینترنت اشیا در زندگی روزمره برای حفظ سلامتی.
تحول نظام سلامت در عصر دیجیتال
این مزایا باعث شده تا سلامت دیجیتال در بسیاری از زمینه ها از خدمات سنتی پیشی بگیرد و به روش اصلیِ ارائه مراقبت های بهداشتی تبدیل شود. این تغییر رویه، تقاضا برای جذب متخصصان مسلط به حوزه سلامت دیجیتال را افزایش داده و به رشد دوره های آموزشی برای تجهیز فعالان صنعت بهداشت به دانش و مهارت های لازم منجر شده است.
کاهش هزینه ها از طریق اتوماسیون، یکی از جذاب ترین بخش ها برای شرکت های بیمه است. ورود هوش مصنوعی و ثبت یکپارچه داده ها (EHR) می تواند هزینه های سربار، خطاهای پزشکی و کلاهبرداری های بیمه ای را به شدت کاهش دهد و حاشیه سود شرکت های بیمه گر را بهبود بخشد.
این فناوری های سلامت دیجیتال چگونه مورد استفاده قرار می گیرند؟
ادغام فناوری در سیستم های بهداشتی، محرک اصلیِ رشد سریع سلامت دیجیتال است. این امر علاوه بر ارتقای سیستم های موجود، داده های ارزشمندی را فراهم می کند که کارایی و دقت ارائه دهندگان خدمات درمانی را بهبود می بخشد. در ادامه به چند نمونه اشاره می کنیم:
- پزشکی از راه دور (Telemedicine): این فناوری به بیماران اجازه می دهد تا از طریق کنفرانس های ویدئویی و سایر اشکال فناوری های ارتباطی، مراقبت های پزشکی را از راه دور دریافت کنند. این روش به ویژه برای افراد ساکن در مناطق روستایی، سالمندان یا کسانی که مشکلات حرکتی دارند، بسیار مفید است.
- پرونده های الکترونیک سلامت (EHRs): این سیستم ها سوابق پزشکی بیماران را دیجیتالی، متمرکز و یکپارچه می کنند و در برخی موارد به ارائه دهندگان خدمات درمانی اجازه می دهند تا با یکدیگر همکاری کرده و به اطلاعات یکسانی دسترسی داشته باشند.
- نظارت از راه دور (Remote Monitoring): با ظهور گجت های پوشیدنی (مثل ساعت های هوشمند)، بیماران اکنون می توانند علائم حیاتی و سایر داده های سلامتی خود را ردیابی کرده و با پزشک خود به اشتراک بگذارند. این ابزارها به ویژه برای افراد مبتلا به بیماری های مزمن یا دارای رفتارهای ناپایدار بسیار کارآمد هستند.
- سیستم های پشتیبان تصمیم گیری بالینی: این سیستم ها اطلاعات و توصیه های لحظه ای و آنی (Real-time) را در اختیار متخصصان کادر درمان قرار می دهند تا تصمیمات آگاهانه تری درباره روند درمان بیمار اتخاذ کنند.
- واقعیت مجازی و واقعیت افزوده (VR & AR): این تکنولوژی ها گزینه های آموزشی واقع گرایانه ای را برای کادر درمان فراهم می کنند که شامل آموزش های جراحی، فیزیوتراپی و درمان های سلامت روان می شود.
پذیرش این فناوری ها نویدبخش مزایای متعددی برای ارائه دهندگان و مصرف کنندگان خدمات درمانی است. سلامت دیجیتال با ساده سازی تدارکات عملی (مانند حمل ونقل و تشخیص های حضوری در محل)، ارائه پشتیبانی ۲۴ ساعته در ۷ روز هفته از طریق گجت های پوشیدنی و دسترسی به مشاوره های جهانی، به ارتقای سیستم های بهداشتی و فرآیندهای آن ادامه خواهد داد.
نمایش استفاده از تکنولوژی های پیشرفته نظیر AR/VR برای آموزش کادر درمان، تصمیم گیری بالینی و تشخیص دقیق تر.
چه ملاحظات و چالش هایی وجود دارد؟
همانند هر پیشرفت سریعی، همواره با شکل گیری روش های جدید، فضایی برای بهبود نیز وجود دارد. بسیار مهم است که چالش های سلامت دیجیتال را بپذیریم؛ به ویژه در زمینه تضمین امنیت اطلاعات شخصی سلامت بیماران و همچنین رفع «شکاف دیجیتال» برای کسانی که دسترسی یا درک کافی از فناوری ندارند.
با این حال، با توجه به سرمایه گذاری های عظیم در این صنعت، منابع فراوانی برای کمک به تامین امنیت حریم خصوصی این سیستم ها و ایجاد زیرساخت ها و آموزش های بهتر برای اجرای روان آن ها وجود دارد. به عنوان مثال، صندوق سرمایه گذاری خطرپذیر (VC) راک هلث (Rock Health)، در سال ۲۰۲۱ تقریباً دو برابرِ سال قبلِ خود سرمایه گذاری ثبت کرده است و بودجه تخصیص یافته به استارتاپ های سلامت دیجیتال در آمریکا به رقم خیره کننده ۲۹.۱ میلیارد دلار رسیده است.
جریان ورود سرمایه هوشمند (Smart Money) به سمت استارتاپ های HealthTech نشان می دهد که از دیدگاه سرمایه گذاران ریسک پذیر، بازگشت سرمایه (ROI) در این بخش بسیار بالاست. در ایران نیز، ادغام خدمات مالی و درمانی (مثل پرداخت های اعتباری و قسطی برای خدمات پزشکی) یکی از بکرترین فرصت ها برای ورود سرمایه گذاران و خلق ارزش اقتصادی محسوب می شود.
با وجود این چالش ها، مزایای سلامت دیجیتال بسیار بیشتر از معایب احتمالی آن است. از آنجایی که ما به پذیرش و استقبال از دیجیتالی شدن ادامه می دهیم، انتظار می رود رشد این حوزه به صورت تصاعدی و گسترده باشد. روال های سنتی و حضوری مانند جراحی و فیزیوتراپی همچنان پابرجا خواهند بود، اما آینده مراقبت های بهداشتیِ دیجیتال، به پشتوانه پتانسیل سودآوری بالا، افزایش کارایی و دقت سیستم ها و منافعی که برای کاربران و متخصصان به همراه دارد، بسیار روشن و خوش بینانه است.
نتیجه گیری
سلامت دیجیتال دیگر تنها یک ایده نوآورانه برای آینده نیست، بلکه واقعیتی اقتصادی و تکنولوژیک است که در حال بازآفرینی معماری صنعت بهداشت و درمان است. ادغام فناوری هایی نظیر هوش مصنوعی، تله مدیسین و داده کاوی، نه تنها دسترسی عادلانه به خدمات پزشکی را تسهیل کرده، بلکه هزینه های سربار نظام سلامت را به شدت کاهش داده است. از منظر اقتصادی و سرمایه گذاری، هجوم میلیاردها دلار سرمایه به استارتاپ های این حوزه نشان دهنده یک فرصت طلایی است. کسب وکارها، شرکت های بیمه و سرمایه گذاران خردمند می توانند با ورود استراتژیک به اکوسیستم سلامت دیجیتال، علاوه بر خلق ارزش اجتماعی، از بازدهی مالی قابل توجهی در سال های پیش رو بهره مند شوند.
