لیکویید استیکینگ (Liquid Staking) یا سهام گذاری نقدشونده، فرآیندی است که در آن، در ازای استیک کردن (سهام گذاری) یک ارز دیجیتال در یک بلاک چینِ مبتنی بر اثبات سهام (Proof-of-Stake)، یک دارایی قابل معامله به دست می آورید.
برخلاف استیکینگ سنتی که توکن های کاربر را تا زمان خروج از حالت استیک (Unstake) قفل می کند، لیکویید استیکینگ به کاربران اجازه می دهد ضمن حفظ ارزش دارایی های استیک شده، به نقدینگی آن ها دسترسی داشته باشند و از آن در برنامه های مالی غیرمتمرکز (DeFi) یا سایر پروتکل های وب ۳ (Web3) استفاده کنند.
لیکویید استیکینگ چگونه کار می کند؟
در ابتدا، کاربران باید توکن های ارز دیجیتال خود (مانند اتریوم یا سولانا) را در یک قرارداد هوشمند یا پلتفرمی که از استیکینگ پشتیبانی می کند، قفل کنند. آن ها با این کار، در تامین امنیت و مکانیزم اجماع شبکه بلاک چین مشارکت کرده و پاداش استیکینگ را در قالب توکن های بیشتر دریافت می کنند.
در ازای استیک کردن توکن ها نزد یک ارائه دهنده خدمات لیکویید استیکینگ، کاربران یک دارایی استیک شده یا یک ابزار مشتقه مالی (Staking derivative) به نام «توکن لیکویید استیکینگ» (LST) دریافت می کنند. توکن های LST نمایانگر همان توکن های استیک شده پایه هستند و می توان از آن ها به عنوان وثیقه در پروتکل های وام دهی استفاده کرد یا آن ها را در پلتفرم های مختلف دیفای معامله نمود.
در ادبیات مالی سنتی، ما همیشه با یک دوراهی مواجهیم: «نقدینگی» در برابر «کسب سود». به عنوان مثال، اگر پول خود را در یک سپرده بلندمدت بانکی مسدود کنید، سود دریافت می کنید اما نقدینگی خود را از دست می دهید. لیکویید استیکینگ دقیقاً این مشکل تاریخی را در اقتصاد دیجیتال حل کرده است. دریافت توکن های LST مانند این است که شما یک «گواهی سپرده قابل معامله» دریافت کنید؛ یعنی سرمایه شما در حال تولید سود مستمر (پاداش استیکینگ) است، اما هم زمان می توانید آن گواهی را در بازارهای دیگر به کار بگیرید و سود مضاعف کسب کنید.
مثالی از لیکویید استیکینگ
پلتفرم غیرمتمرکز لیدو فایننس (Lido Finance) به کاربران این امکان را می دهد که اتریوم های خود را استیک کرده و در ازای آن، یک دارایی استیک شده به نام stETH (یا اتریوم استیک شده) دریافت کنند. این توکن های stETH نشان دهنده اتریوم های قفل شده کاربران در شبکه اتریوم است. توکن LST دریافت شده می تواند در برنامه های مختلف دیفای مورد استفاده قرار گیرد، در حالی که کاربر به طور هم زمان در حال دریافت پاداش های استیکینگ اولیه خود است. بر اساس داده های داشبورد The Block، لیدو یکی از محبوب ترین پروتکل ها برای این نوع استیکینگ است و از نظر ارزش کل قفل شده (TVL) با اختلاف بسیار زیادی پیشتاز است.
پلتفرم های متمرکز در برابر غیرمتمرکز
صرافی های ارز دیجیتال مانند کوین بیس (Coinbase) و بایننس (Binance)، روش های متمرکز محبوبی را برای لیکویید استیکینگ ارائه می دهند. در این روش، کاربران دارایی های رمزارزی خود را به یک پلتفرم متمرکز واگذار می کنند که به عنوان متولی (Custodian) و اپراتور استیکینگ به نمایندگی از آن ها عمل می کند.
پلتفرم های متمرکز لیکویید استیکینگ، برای کاربرانی که ممکن است تخصص فنی لازم برای ورود به این فضا را نداشته باشند، راحتی و سهولت استفاده را به همراه دارند. با این حال، این روش کاربران را در معرض ریسک های طرف مقابل (Counterparty risks) مرتبط با پلتفرم های متمرکز قرار می دهد؛ ریسک هایی مانند ورشکستگی، سوءمدیریت یا مشکلات نظارتی و قانونی.
نشان دهنده فرایند همزمان دریافت پاداش شبکه و دریافت گواهی مشتقه نقدشونده برای استفاده در دیفای.
استیکینگ غیرمتمرکز؛ راهکار امن برای کاربران ایرانی
ریسک نظارتی (Regulatory issues) پلتفرم های متمرکز برای کاربران ایرانی معنایی دوچندان دارد؛ چرا که خطر تحریم های بین المللی و مسدود شدن حساب ها در صرافی هایی مانند بایننس همواره وجود دارد. از این رو، ورود به پلتفرم های غیرمتمرکز، علی رغم نیاز به دانش فنی بیشتر، برای سرمایه گذاران ایرانی گزینه ای به مراتب امن تر و منطقی تر به شمار می رود.
در مقابل، پروتکل های غیرمتمرکز لیکویید استیکینگ مانند لیدو فایننس و راکت پول (Rocket Pool)، نقاط شکست یگانه (Single points of failure) را از بین می برند. در این حالت، کاربران تسلط و مالکیت کامل بر دارایی های خود را حفظ کرده و نیازی به اعتماد به واسطه های متمرکز ندارند. با این وجود، لیکویید استیکینگ غیرمتمرکز ممکن است به تخصص فنی در حوزه وب ۳ (مانند آشنایی با پروتکل های غیرمتمرکز یا قراردادهای هوشمند) نیاز داشته باشد. همچنین کاربران هنگام مشارکت در استیکینگ غیرمتمرکز باید عواملی مانند هزینه های گس (کارمزد شبکه)، خطرات قراردادهای هوشمند و شلوغی شبکه را نیز در نظر بگیرند.
معایب و ریسک ها
در ادامه به چند نکته مهم که پیش از سرمایه گذاری باید در نظر بگیرید، اشاره می کنیم:
- خطرات قراردادهای هوشمند: پلتفرم های لیکویید استیکینگ برای صدور دارایی های استیک شده یا مشتقات استیکینگ، به قراردادهای هوشمند متکی هستند. در نتیجه، کاربران در معرض خطرات این قراردادها، از جمله آسیب پذیری ها، باگ های برنامه نویسی و اکسپلویت ها (سوءاستفاده هکرها) قرار می گیرند که این موارد می تواند به از دست رفتن کامل توکن های استیک شده منجر شود.
- کاهش حقوق حاکمیتی: زمانی که کاربران توکن های خود را در پلتفرم های لیکویید استیکینگ قفل می کنند، ممکن است از برخی حقوق حاکمیتی مرتبط با توکن هایشان، مانند حق رای در پروتکل های حاکمیت درون زنجیره ای (On-chain governance) محروم شوند یا از آن چشم پوشی کنند. این موضوع می تواند توانایی کاربران برای مشارکت در تصمیم گیری های کلان شبکه را محدود سازد.
نتیجه گیری
لیکویید استیکینگ (Liquid Staking) یک نوآوری انقلابی در اقتصاد دیجیتال است که بن بستِ «انتخاب بین نقدینگی و سوددهی» را در هم شکسته است. سرمایه گذاران دیگر مجبور نیستند برای کسب سود منفعل، سرمایه خود را بلاک کنند؛ بلکه می توانند هم زمان از پاداش استیکینگ و فرصت های معاملاتی بازار بهره مند شوند. با این وجود، همان طور که در مشاوره های مالی کیان مشاوران همواره تاکید می کنیم، هیچ بازدهی بالایی بدون ریسک نیست. درک خطرات مربوط به قراردادهای هوشمند و انتخاب پلتفرم های غیرمتمرکز امن (به ویژه برای دور ماندن از ریسک تحریم ها برای کاربران ایرانی)، کلید موفقیت در استفاده از این ابزار قدرتمند است. اگر به دنبال تنوع بخشی به سبد سرمایه گذاری کریپتویی خود هستید، لیکویید استیکینگ می تواند ابزاری کلیدی برای افزایش بهره وری سرمایه شما باشد.
