انواع استیبل کوین‌ ها چیست؟

استیبل کوین ها (Stablecoins) دسته ای از ارزهای دیجیتال هستند که با هدف حفظ یک ارزش ثابت و پایدار طراحی شده اند تا نوسانات شدید بازار رمزارزها را مهار کنند. با این حال، همه استیبل کوین ها از سازوکار یکسانی برای دستیابی به این ثبات قیمتی استفاده نمی کنند. به طور کلی، استیبل کوین ها را می توان در سه دسته اصلی طبقه بندی کرد: با پشتوانه ارز فیات، با پشتوانه رمزارز و الگوریتمی؛ البته دسته چهارمی نیز تحت عنوان استیبل کوین های با پشتوانه دارایی های فیزیکی (کالا) وجود دارد که جایگاه ویژه ای در بازار پیدا کرده است.

۱. استیبل کوین های با پشتوانه ارز فیات (Fiat-Backed Stablecoins)

استیبل کوین های با پشتوانه فیات طوری طراحی شده اند که ارزش ارزهای سنتی و رسمی کشورها مانند دلار آمریکا یا یورو را بازتاب دهند. این دسته با اختلاف زیاد، محبوب ترین و پرکاربردترین نوع استیبل کوین ها در بازار کریپتو به شمار می روند.

شرکت های صادرکننده این دارایی ها ادعا می کنند که برای حفظ ارزش هر واحد رمزارز منتشرشده در بلاک چین، معادل آن را به صورت ذخایر نقدشونده نگهداری می کنند. در حالت ایده آل، این ذخایر به صورت وجه نقد یا معادل های نقدینگی مانند «اوراق قرضه کوتاه مدت خزانه داری» نگهداری می شوند و ارزش آن ها باید برابر یا فراتر از کل استیبل کوین های در گردش باشد. تتر (USDT) متعلق به شرکت تتر و یو اس دی کوین (USDC) متعلق به شرکت سرکل، شناخته شده ترین نمونه های این گروه هستند.

استیبل کوین های با پشتوانه فیات به طور گسترده برای معاملات روزانه، حواله های بین المللی و فرآیندهای وام دهی و وام گیری در اکوسیستم امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) استفاده می شوند.

مزایا و ریسک ها

این استیبل کوین ها به دلیل متمرکز بودن شرکت های پشتیبان، ریسک هایی به همراه دارند؛ ترکیب ذخایر آن ها ممکن است شامل دارایی های پرریسک یا پرنوسان باشد و عدم حسابرسی های مستقل و پیوسته توسط نهادهای نظارتی ثالث می تواند ریسک های پنهانی ایجاد کند. با این حال، نقدشوندگی بسیار بالا، پذیرش عمومی و مقاومت در برابر دستکاری قیمت، این استیبل کوین ها را به ستون فقرات نقدینگی در دنیای ارزهای دیجیتال تبدیل کرده است.

برای کاربران و سرمایه گذاران ایرانی، استیبل کوین های متمرکز مانند USDT و USDC نقش سپری در برابر تورم ریالی و ابزاری سریع برای پرداخت های بین المللی دارند. با این حال، باید توجه داشت که شرکت های صادرکننده این استیبل کوین ها توانایی مسدودسازی (بلاک لیست کردن) آدرس والت ها را طبق قوانین تحریمی و بین المللی دارند؛ بنابراین رعایت اصول امنیتی در نحوه نگهداری آن ها ضروری است.

۲. استیبل کوین های با پشتوانه رمزارز (Crypto-Backed Stablecoins)

همان طور که از نامشان پیداست، این نوع استیبل کوین ها به جای ارزهای سنتی، توسط سبدی از رمزارزهای دیگر به عنوان وثیقه پشتیبانی می شوند. با توجه به ذات پرنوسان ارزهای دیجیتال، برای تضمین ثبات قیمت این دارایی ها، از سازوکاری به نام «وثیقه گذاری بیش از حد» (Over-Collateralization) با نسبتی مشخص استفاده می شود.

به عنوان مثال، اگر نسبت وثیقه گذاری ۱۵۰ درصد باشد، کاربر برای دریافت و ضرب (Mint) کردن ۱۰۰ دلار استیبل کوین، باید حداقل ۱۵۰ دلار رمزارز (مانند اتریوم) را در قرارداد هوشمند قفل کند. شاخص ترین و بزرگ ترین نمونه این دسته از نظر ارزش بازار، استیبل کوین دای (DAI) متعلق به پلتفرم MakerDAO است.

مزایا و ریسک ها

استیبل کوین های با پشتوانه رمزارز، غیرمتمرکز، شفاف و بدون نیاز به واسطه مرکزی (Trustless) هستند، اما بدون ریسک نیستند. افت شدید و ناگهانی قیمت وثیقه های قفل شده می تواند پایداری قیمت استیبل کوین را تهدید کند و اگر قیمت بازار وثیقه از حد معینی پایین تر بیاید، قراردادهای هوشمند اقدام به لیکویید کردن (نقد کردن خودکار) وثیقه ها می کنند تا ارزش استیبل کوین حفظ شود.

مزیت استراتژیک استیبل کوین های غیرمتمرکزی مانند DAI این است که هیچ نهاد متمرکزی توانایی مسدودسازی حساب شما را در بلاک چین ندارد. این ویژگی، آزادی عمل و امنیت بالاتری را از منظر حفظ حاکمیت دارایی در مقایسه با استیبل کوین های شرکتی فراهم می کند.

۳. استیبل کوین های الگوریتمی (Algorithmic Stablecoins)

استیبل کوین های الگوریتمی برخلاف دو گروه قبلی، از سازوکارهای الگوریتمی و مشوق های اقتصادی مبتنی بر عرضه و تقاضا برای حفظ ثبات قیمت خود استفاده می کنند. این استیبل کوین ها معمولاً دارای وثیقه ناکافی (Under-Collateralized) هستند یا اصلاً به هیچ پشتوانه یا ذخیره دارایی مستقیمی متکی نیستند.

پایداری این دارایی ها وابستگی شدیدی به تقاضای بازار دارد. اگر تقاضا از یک آستانه مشخص پایین تر بیاید، کل سازوکار می تواند دچار بحران شود. این دقیقاً همان سناریویی بود که در می سال ۲۰۲۲ برای استیبل کوین ترا یواس دی (TerraUSD / UST) رخ داد؛ قیمت آن وابستگی خود به ۱ دلار را از دست داد (De-pegging)، موج فروش عظیمی شکل گرفت و در نتیجه، توکن حاکمیتی این شبکه (لونا / LUNA) دچار سقوط کامل شد. فروپاشی اکوسیستم ترا-لونا در عرض چند روز بیش از ۴۰ میلیارد دلار از سرمایه سرمایه گذاران را نابود کرد.

مزایا و ریسک ها

با وجود ریسک های ساختاری بالا، شفافیت کد و غیرمتمرکز بودن استیبل کوین های الگوریتمی همچنان برای برخی فعالان حوزه فناوری جذاب است؛ چرا که تمامی عملکردهای آن ها کاملاً توسط کدهای برنامه نویسی قابل حسابرسی مدیریت می شود.

پدیده ای که استیبل کوین های الگوریتمی را تهدید می کند در علم اقتصاد به «مارپیچ مرگ» (Death Spiral) معروف است؛ زمانی که ترس سرمایه گذاران باعث افت قیمت شده و سیستم الگوریتمی برای جبران، توکن های حاکمیتی بیشتری ضرب می کند که این خود باعث افت ارزش بیشتر و نابودی نهایی دارایی می شود.

۴. استیبل کوین های با پشتوانه کالا و دارایی های فیزیکی (Asset/Commodity-Backed)

دسته دیگری از استیبل کوین ها وجود دارند که توسط ذخایر فیزیکی فلزات گرانبها پشتیبانی می شوند. رمزارزهایی مانند تتر گلد (Tether Gold – XAUT) و پکس گلد (Paxos Gold – PAXG) نمونه های برجسته این دسته هستند. این توکن ها توسط شمش های طلای واقعی نگهداری شده در خزانه های ایمن پشتیبانی می شوند و به کاربران امکان می دهند بدون دغدغه های فیزیکی حمل یا نگهداری طلا، از ثبات و پتانسیل حفظ ارزش این فلز گرانبها در بستر بلاک چین بهره مند شوند.

نتیجه گیری

استیبل کوین ها حلقه اتصال و پل امن میان اقتصاد سنتی و دنیای نوین دارایی های دیجیتال هستند. انتخاب استیبل کوین مناسب ارتباط مستقیمی با سطح ریسک پذیری و هدف مالی شما دارد؛ اگر به دنبال نقدشوندگی بالا و سرعت در معاملات هستید، استیبل کوین های با پشتوانه فیات نظیر تتر گزینه ای متداول محسوب می شوند. اگر حفظ عدم تمرکز و حاکمیت بر دارایی بدون ریسک انسداد حساب برایتان اولویت دارد، گزینه هایی با پشتوانه کریپتو مانند دای انتخابی هوشمندانه تر خواهند بود. برای یک سرمایه گذاری امن، شناخت سازوکار پشتوانه و ریسک های ساختاری هر استیبل کوین نخستین گام در مدیریت ریسک سبد دارایی دیجیتال شماست.