آربیتروم (Arbitrum) به عنوان یک شبکه مقیاس پذیری لایه دوم (Layer 2) بر روی بلاک چین اتریوم فعالیت می کند و هدف آن، بهبود مقیاس پذیری و امنیت برنامه های غیرمتمرکز (dApps) از طریق پردازش تراکنش ها در خارج از زنجیره اصلی (Off-chain) است.
خالق و مشارکت کننده اصلی این پروژه، شرکت تحقیق و توسعه آف چین لبز (Offchain Labs) است که توسط اد فلتن (Ed Felten)، استیون گلدفدر (Steven Goldfeder) و هری کالودنر (Harry Kalodner) تاسیس شده است. این شرکت در سال ۲۰۲۱ شبکه «آربیتروم وان» (Arbitrum One) را که بر پایه فناوری «رول آپ خوش بینانه» (Optimistic Rollup) استوار است، راه اندازی کرد.
بر اساس تعداد کیف پول های فعال، پرکاربردترین شبکه لایه دوم روی اتریوم محسوب می شود. این شبکه همچنین با ثبت رقمی نزدیک به ۳.۵ میلیارد دلار، بالاترین میزان «ارزش کل قفل شده» (TVL) را در میان راهکارهای لایه دوم به خود اختصاص داده است و از برنامه های غیرمتمرکز محبوبی مانند یونی سواپ (Uniswap)، جی ام ایکس (GMX) و آوه (Aave) پشتیبانی می کند.
برای سرمایه گذاران و فعالان حوزه کریپتو در ایران، مشکل کارمزدهای نجومی (Gas Fees) اتریوم در زمان شلوغی شبکه همواره یک چالش بزرگ بوده است. راهکارهایی مانند آربیتروم با کاهش چشمگیر این هزینه ها، ورود سرمایه های خرد به دنیای دیفای (DeFi) را توجیه پذیر کرده و بهره وری اقتصادی معاملات را به شدت افزایش می دهند.
آربیتروم چگونه کار می کند؟
آربیتروم از فناوری «رول آپ خوش بینانه» (Optimistic Rollup) استفاده می کند؛ به این معنا که تراکنش ها را خارج از بلاک چین اصلی اتریوم (لایه اول) اجرا کرده و سپس داده های این تراکنش ها را به صورت دوره ای به شبکه اصلی ارسال می کند.
رول آپ های خوش بینانه نوعی از راهکارهای لایه دوم هستند که برنامه های غیرمتمرکز را خارج از زنجیره اصلی (یا در لایه ای مجزا از آن) اجرا می کنند، اما همزمان امنیت این برنامه ها را از طریق شبکه لایه اول زیربنایی (در اینجا اتریوم) و با استفاده از نوع خاصی از اثبات های رمزنگاری شده تامین می نمایند.
به عبارت دیگر، آربیتروم تراکنش ها را خارج از زنجیره اصلی پردازش کرده و آن ها را برای تایید به شبکه اصلی می فرستد تا به این ترتیب، برنامه های غیرمتمرکز بتوانند تراکنش هایی با هزینه های بسیار مقرون به صرفه تر را به کاربران ارائه دهند.
واژه «خوش بینانه» در این فناوری به این مفهوم اشاره دارد که تراکنش ها به صورت پیش فرض “معتبر” فرض می شوند و تنها در صورتی که مورد اعتراض یا چالش قرار بگیرند، صحت سنجی خواهند شد. این رویکرد، بار محاسباتی روی زنجیره اصلی اتریوم را به شدت کاهش داده و منجر به پردازش سریع تر تراکنش ها و افت چشمگیر کارمزدها می شود.
یکی از جنبه های کلیدی عملکرد آربیتروم، سازگاری کامل آن با اکوسیستم فعلی اتریوم است. این ویژگی به توسعه دهندگان اجازه می دهد تا قراردادهای هوشمند مبتنی بر اتریوم را با کمترین تغییرات ممکن روی آربیتروم پیاده سازی کنند. این امر، گذاری بی دردسر را برای برنامه های فعلی اتریوم فراهم می کند تا به راحتی از مزایای مقیاس پذیری آن بهره مند شوند.
تجسم فیزیکی و فوتورئالیستی تجمیع تراکنش ها در محیط خارجی و انتقال فشرده داده ها به هسته مرکزی.
دو زنجیره متفاوت آربیتروم
شرکت آف چین لبز، شبکه های لایه دوم متفاوتی را روی اتریوم مدیریت می کند که هر کدام اکوسیستم خاص خود را دارند:
۱. آربیتروم وان (Arbitrum One)
زنجیره اول که به عنوان شبکه پرچمدار این پروژه شناخته می شود. آربیتروم وان برای مقیاس پذیر کردن برنامه های اتریوم، فناوری رول آپ های خوش بینانه را پیاده سازی کرده است؛ به این صورت که تراکنش ها را در لایه ثانویه تجمیع کرده و برای تامین امنیت، اثبات های رمزنگاری را مجدداً به اتریوم بازمی گرداند.
۲. آربیتروم نوا (Arbitrum Nova)
زنجیره لایه دوم بعدی که از پروتکلی به نام اِنی تراست (AnyTrust) استفاده می کند. این شبکه در واقع یک لایه در دسترس پذیری داده (Data Availability) در خارج از زنجیره است که برای ذخیره داده های تراکنش و مقیاس پذیری برنامه ها کاربرد دارد. شبکه «نوا» نسبت به «وان»، کارمزدها و هزینه های ذخیره سازی پایین تری را به توسعه دهندگان ارائه می دهد، اما مدل امنیتی آن کمی انعطاف پذیرتر (با سخت گیری کمتر) است.
در ماه اکتبر، شرکت آف چین لبز ابزارهایی را برای توسعه دهندگان منتشر کرد تا بتوانند با استفاده از بسته نرم افزاری «اوربیت» (Orbit)، بلاک چین های لایه سوم (Layer 3) خود را راه اندازی کنند. اوربیت به توسعه دهندگان این امکان را می دهد تا زنجیره اختصاصی خود را بسازند و تسویه (Settlement) نهایی تراکنش های آن را روی شبکه آربیتروم وان یا نوا انجام دهند.
هدف پروژه آربیتروم اوربیت، ایجاد شبکه های لایه سوم مبتنی بر رول آپ های خوش بینانه با سرعت بسیار بالاتر است، هرچند امنیت آن ها در مقایسه با شبکه های لایه دوم کمتر خواهد بود. پروژه های لایه سوم (L3) ممکن است به دلیل پیش فرض های امنیتیِ رول آپ های خوش بینانه، نیازمند دوره های انتظار طولانی تری برای برداشت وجه باشند. با این وجود، این شبکه ها فرصت های بسیار خوبی را برای تامین کنندگان نقدینگی (Liquidity Providers) ایجاد می کنند تا فرآیند انتقال وجه (Bridging) بین زنجیره ها را تسهیل نمایند.
از منظر سبدگردانی و انتخاب پلتفرم، درک تفاوت شبکه ها بسیار مهم است. «آربیتروم وان» برای اپلیکیشن های مالی غیرمتمرکز (DeFi) که نیازمند بالاترین سطح امنیت هستند (مانند صرافی ها و پلتفرم های وام دهی) ایده آل است. اما «آربیتروم نوا» بیشتر برای پروژه های گیمینگ و شبکه های اجتماعی غیرمتمرکز که نیازمند حجم تراکنش بالا و کارمزد نزدیک به صفر هستند، طراحی شده است.
نمایش تفاوت دو شبکه تخصصی با ساختار امنیتی سنگین دیفای در کنار مسیر سریع و پرحجم گیمینگ و وب۳.
توکن آربیتروم (ARB)
شبکه آربیتروم دارای یک توکن حاکمیتی بومی به نام ARB است. از این توکن برای تصمیم گیری های جمعی، همسو کردن منافع شبکه و مدیریت یک «سازمان خودگردان غیرمتمرکز» (DAO) استفاده می شود. عرضه کل این توکن ۱۰ میلیارد واحد است که بیش از ۴۲ درصد آن به خزانه سازمان (DAO Treasury) و حدود ۲۶ درصد آن به تیم اصلی (از جمله آف چین لبز) و مشاوران پروژه اختصاص یافته است.
وظایف سازمان خودگردان آربیتروم (Arbitrum DAO) شامل مواردی نظیر رای دهی به «پروپوزال های بهبود آربیتروم» (AIPs) و همچنین انتخاب و اصلاح اختیارات «شورای امنیت آربیتروم» است. این شورا یک کارگروه ۱۲ نفره است که وظیفه انجام اقدامات اضطراری، مانند رسیدگی به آسیب پذیری ها و سایر مشکلات نرم افزاری در شبکه آربیتروم را بر عهده دارد.
نتیجه گیری
در دنیای پرشتاب اقتصاد دیجیتال، آربیتروم به عنوان یک راهکار حیاتی برای گلوگاه های بلاک چین اتریوم ظاهر شده است. این پلتفرم با کاهش چشمگیر کارمزدها و افزایش سرعت تراکنش ها، استفاده از خدمات مالی غیرمتمرکز را برای عموم کاربران توجیه پذیر کرده است. برای فعالان اقتصادی و سرمایه گذارانی که به دنبال مدیریت ریسک و بهینه سازی هزینه های خود در بازار ارزهای دیجیتال هستند، شناخت زیرساخت هایی مانند آربیتروم و کاربرد توکن های حاکمیتی مانند ARB یک ضرورت است. تیم تحقیق و توسعه کیان مشاوران پیشنهاد می کند همواره پیش از تخصیص سرمایه در پلتفرم های دیفای، علاوه بر پتانسیل سودآوری، به بستر میزبان (لایه اول یا دوم بودن آن) و میزان امنیت شبکه ها توجه ویژه ای داشته باشید.
