صندوق قابل معامله بورسی (ETF) بیت کوین، یک محصول مالی است که به سرمایه گذاران اجازه می دهد تا بدون نیاز به در اختیار داشتن و نگهداری مستقیم این دارایی، از نوسانات قیمت بیت کوین سود ببرند. سهام این صندوق ها در بازارهای بورس سنتی معامله می شود که مشارکت در بازار ارزهای دیجیتال را برای سرمایه گذاران بسیار آسان تر می کند.
برای درک بهتر سازوکار ETF، می توانید آن را با «صندوق های سرمایه گذاری طلا» در بورس ایران مقایسه کنید. همان طور که با خرید واحدهای صندوق طلا، بدون نیاز به خرید فیزیکی و نگرانی از بابت نگهداری سکه، روی قیمت طلا سرمایه گذاری می کنید؛ در ETF بیت کوین نیز بدون درگیری با پیچیدگی های فنی صرافی های کریپتو، کیف پول های دیجیتال و ریسک هک شدن، روی قیمت بیت کوین سرمایه گذاری می کنید.
صندوق های ETF بیت کوین توجه چشمگیری را از سوی سرمایه گذاران خرد و نهادی به خود جلب کرده اند، زیرا راهی بسیار راحت تر و البته قانون گذاری شده برای سرمایه گذاری در بیت کوین ارائه می دهند. این صندوق ها به ویژه برای آن دسته از سرمایه گذارانی جذاب هستند که به دلیل نگرانی های امنیتی، چالش های قانونی یا پیچیدگی های فنی، تمایلی به خرید و مدیریت مستقیم ارزهای دیجیتال ندارند.
در حال حاضر، هر دو نوع «ETF اسپات بیت کوین» (Spot ETF) و «ETF معاملات آتی بیت کوین» (Futures ETF) در ایالات متحده تایید شده و فعالیت می کنند.
انواع ETF بیت کوین کدامند؟
دو نوع اصلی از صندوق های قابل معامله بیت کوین وجود دارد: اسپات (نقدی) و آتی (فیوچرز).
۱. صندوق ETF اسپات (نقدی) بیت کوین
صندوق ETF اسپات بیت کوین نوعی از صندوق های قابل معامله است که هدف آن ارائه دسترسی مستقیم سرمایه گذاران به قیمت لحظه ای بازار بیت کوین است. در این زمینه، واژه “اسپات” به قیمت فعلی یا فوری دارایی پایه (که در اینجا خود بیت کوین است) اشاره دارد. یک ETF اسپات معمولاً خود بیت کوین را به صورت فیزیکی به عنوان دارایی پایه نگهداری می کند و تلاش دارد تا در نزدیک ترین حالت ممکن، قیمت لحظه ای بیت کوین را دنبال کند.
صندوق ETF با پشتوانه فیزیکی (Physically-backed): این نوع صندوق، بیت کوین فیزیکی را به عنوان بخشی از دارایی های خود نگهداری می کند؛ به این معنا که صندوق مستقیماً ارز دیجیتال را تحت مالکیت خود درآورده و ذخیره می کند. صندوق ETF با پشتوانه فیزیکی تقریباً مشابه همان ETF اسپات است، با این تفاوت که صندوق اسپات تاکید بیشتری بر ردیابی دقیق و لحظه ای قیمت بیت کوین دارد تا صرفاً تسویه و مالکیت فیزیکی آن.
القای حس امنیت حداکثری، نگهداری فیزیکی و زیرساخت های نهادی ذخیره سازی ارزهای دیجیتال.
۲. صندوق ETF آتی (فیوچرز) بیت کوین
صندوق های ETF آتی در واقع خود بیت کوین را نگهداری نمی کنند. در عوض، آن ها از قراردادهای آتی (Futures Contracts) بیت کوین برای ایجاد این پوشش سرمایه گذاری استفاده می کنند. یک قرارداد آتی بیت کوین به سرمایه گذاران اجازه می دهد تا روی قیمت آینده این دارایی گمانه زنی کرده و شرط بندی کنند.
رفتار ETFهای آتی می تواند متفاوت از ETFهای اسپات باشد و ممکن است هزینه های جانبی خاصی برای تمدید (Roll over) یا تسویه قراردادهای آتی به همراه داشته باشد. برخی از این صندوق ها به گونه ای طراحی شده اند که امکان استفاده از «اهرم» (Leverage) یا سرمایه گذاری «معکوس» (Inverse) روی قیمت بیت کوین را فراهم کنند که این امر می تواند سود و زیان سرمایه گذار را چند برابر کند.
در علم اقتصاد و سرمایه گذاری، صندوق های اسپات به دلیل دنبال کردن قیمت واقعی دارایی و عدم وجود هزینه های تمدید قرارداد، برای «سرمایه گذاری های بلندمدت» گزینه امن تر و شفاف تری محسوب می شوند. در مقابل، صندوق های آتی به دلیل ساختار پیچیده تر، بیشتر مناسب معامله گران حرفه ای و سفته بازان (Speculators) هستند.
مقررات و محصولات ارائه شده در این حوزه همواره در حال تکامل هستند، بنابراین پیگیری آخرین تحولات در فضای ETFهای بیت کوین (از جمله محصولات جدیدی که ممکن است ظهور کنند) بسیار مهم است. علاوه بر این، در دسترس بودن و ساختار ETFهای بیت کوین ممکن است در کشورها و مناطق مختلف، بسته به ملاحظات قانونی و تقاضای بازار، متفاوت باشد.
آیا ETF بیت کوین در آمریکا تایید شده است؟
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) تاکنون هر دو نوع ETF آتی و اسپات بیت کوین را تایید کرده است. صندوق استراتژی بیت کوین ProShares (که یک ETF آتی است)، در تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۱ تایید شد. پس از آن، صندوق های مشابه دیگری توسط شرکت هایی نظیر VanEck، Valkyrie، Simplify Asset Management و GlobalX راه اندازی شدند.
در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۲۴ (۲۰ دی ۱۴۰۲)، کمیسیون SEC پس از روزهایی پر از هرج ومرج و اخبار ضدونقیض، سرانجام چراغ سبز خود را به ETFهای اسپات بیت کوین نشان داد. ۱۱ صندوق تایید شده اولیه متعلق به شرکت های مطرحی چون Bitwise، Grayscale، Hashdex، BlackRock، Valkyrie، BZX، Invesco، VanEck، WisdomTree، Fidelity و Franklin بودند.
معاملات این صندوق های اسپات از ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴ آغاز شد و در همان روز نخست، حجم معاملات آن ها به ۴.۶ میلیارد دلار رسید که تنها محصول شرکت بلک راک (BlackRock) به تنهایی سهمی ۱ میلیارد دلاری از این حجم داشت. پس از گذشت ۷ روز اول، حجم معاملات این محصولات به مرز ۲۰ میلیارد دلار رسید.
در همان ماه اول راه اندازی، صندوق های اسپات بیت کوین توانستند میلیاردها دلار را به عنوان دارایی تحت مدیریت (AUM) جذب کنند. تا پایان ژانویه، صندوق IBIT متعلق به بلک راک حدود ۲.۷ میلیارد دلار و صندوق FBTC متعلق به فیدلیتی حدود ۲.۳ میلیارد دلار دارایی جذب کرده بودند.
نمایش قدرت سرمایه نهادی و جو پویا و پرانرژی بازارهای مالی پس از چراغ سبز رگولاتوری.
تبدیل صندوق گری اسکیل (Grayscale)
صندوق تراست بیت کوین گری اسکیل (GBTC) پیش از این یک ابزار سرمایه گذاری محبوب بود که به سرمایه گذاران اجازه می داد بدون در اختیار داشتن مستقیم بیت کوین، روی آن سرمایه گذاری کنند. ساختار GBTC به شکل یک «تراست» قابل معامله در بورس بود و سهام آن نشان دهنده مالکیت کسری از بیت کوین های نگهداری شده توسط این نهاد بود.
تبدیل ساختار این تراست به یک ETF مزایای متعددی از جمله کاهش کارمزدها، افزایش نقدشوندگی و فراهم کردن دسترسی گسترده تر برای سرمایه گذاران خرد و نهادی را به همراه داشت.
شرکت گری اسکیل در سال ۲۰۲۱ تلاش کرد تا GBTC را به یک ETF اسپات تبدیل کند، اما SEC در ژوئن ۲۰۲۲ با این پیشنهاد مخالفت کرد. گری اسکیل از این تصمیم شکایت کرد و در نهایت در آگوست ۲۰۲۳، دادگاه به نفع این شرکت رای داد و اعلام کرد که SEC ملزم به بررسی مجدد این پیشنهاد است. پس از مذاکرات مجدد در نوامبر ۲۰۲۳، سرانجام SEC در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴ به همراه ۱۰ شرکت دیگر، با این تبدیل موافقت کرد.
ساختار کارمزد ETFهای اسپات در سال ۲۰۲۴
صندوق های ETF اسپات بیت کوین دارای کارمزدهایی هستند که برای پوشش هزینه های مدیریت و عملیات صندوق کسر می شود. پیش از دریافت تاییدیه، صادرکنندگان این صندوق ها وارد یک جنگ قیمتی شدند و برای جذب حداکثری مشتریان، به شدت کارمزدهای خود را کاهش دادند. پس از تایید نیز به دلیل رقابت سنگین، برخی ارائه دهندگان نرخ های خود را باز هم پایین تر آوردند.
تا اول فوریه، کارمزد پایه این صندوق ها (بدون در نظر گرفتن تخفیف های موقت) به شرح زیر بود:
- بلک راک (BlackRock): ۰.۲۵٪
- گری اسکیل (Grayscale): ۱.۵٪
- بیت وایز (Bitwise): ۰.۲٪
- والکری (Valkyrie): ۰.۲۵٪
- اینوِسکو (Invesco): ۰.۲۵٪
- ون اک (VanEck): ۰.۲۵٪
- ویزدم تری (WisdomTree): ۰.۳٪
- فیدلیتی (Fidelity): ۰.۲۵٪
- فرانکلین (Franklin): ۰.۱۹٪
- آرک اینوست (Ark Invest/21Shares): ۰.۲۱٪
هفت مورد از این صندوق ها برای جذب سرمایه اولیه، کارمزد خود را در یک دوره زمانی مشخص (تا رسیدن به حجم معینی از سرمایه) به صفر درصد رساندند. همچنین صندوق بلک راک (IBIT) کارمزد خود را برای سال اول، یا تا زمانی که دارایی صندوق به ۵ میلیارد دلار برسد، به ۰.۱۲ درصد کاهش داد.
نمایی مینیمال و استراتژیک از تصمیم گیری های کلان مالی و کاهش هزینه های مدیریت سرمایه.
چرا سرمایه گذاران به ETF بیت کوین علاقه مند هستند؟
تقاضا برای ETF بیت کوین در درجه اول از تمایل به دسترسی آسان تر، راحتی و امکان سرمایه گذاری روی بیت کوین به عنوان یک کلاس دارایی جدید نشأت می گیرد. برخی از مهم ترین دلایل این جذابیت عبارتند از:
- سهولت در دسترسی: سهام ETFها در بورس های سنتی معامله می شود؛ در نتیجه سرمایه گذاران عادی می توانند از طریق همان حساب کارگزاری فعلی خود، این دارایی ها را بخرند، نگهداری کنند و بفروشند. این موضوع مخصوصاً برای کسانی که با صرافی های کریپتو آشنا نیستند یا تمایلی به استفاده از آن ها ندارند، بسیار جذاب است.
- نظارت قانونی: یک ETF بیت کوین تحت نظارت دقیق نهادهای رگولاتوری فعالیت می کند که این امر سطح بالایی از امنیت و شفافیت را برای سرمایه گذار به همراه دارد. این نظارت قانونی به کاهش نگرانی ها در مورد کلاهبرداری و دستکاری بازار (که در بازارهای بدون نظارت رمزارزها شایع تر است) کمک شایانی می کند.
- تنوع بخشی به سبد سرمایه گذاری: سرمایه گذاران به بیت کوین به عنوان یک ابزار قدرتمند برای تنوع بخشی (Diversification) نگاه می کنند. با خرید ETF، آن ها می توانند بدون درگیری با مدیریت مستقیم دارایی های دیجیتال، این رمزارز را به سبد دارایی های سنتی خود اضافه کنند.
- پذیرش عمومی و جریان اصلی: ورود ETF بیت کوین به بازار، نشانه ای بزرگ از پذیرش عمومی ارزهای دیجیتال و ادغام آن ها با سیستم های مالی سنتی جهان است.
آیا انواع دیگری از ETFهای رمزارزی به جز بیت کوین وجود دارد؟
در خارج از ایالات متحده، محصولات قابل معامله بورسی (ETP) متنوعی وجود دارند که امکان سرمایه گذاری روی طیف وسیعی از ارزهای دیجیتال فراتر از بیت کوین را فراهم می کنند. این محصولات به سرمایه گذاران این امکان را می دهند که در فضای دارایی های دیجیتال نیز سبد خود را متنوع کنند. در ایالات متحده نیز ETFهای مرتبط با رمزارزهای دیگری مانند «اتریوم» وجود دارند.
هرچند در نسخه اولیه این مقاله ذکر شده که صندوق های اتریوم در آمریکا تنها از نوع «آتی» هستند، اما در یکی دیگر از رویدادهای تاریخی اقتصاد دیجیتال، در ماه می و جولای ۲۰۲۴، کمیسیون SEC سرانجام به ETFهای اسپات اتریوم نیز چراغ سبز نشان داد. این اتفاق ثابت می کند که دیوار میان نهادهای قانون گذار سنتی و دنیای بلاک چین در حال فروریختن است و ارزهای دیجیتال در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان جدایی ناپذیر اقتصاد مدرن هستند.
نگاهی به تاریخچه پیشنهادهای ETF بیت کوین
کسب تاییدیه قانونی برای ETF اسپات بیت کوین، مسیری طولانی شامل بیش از یک دهه ثبت درخواست، انتظار، تاخیر و رد شدن های پیاپی بود. از اولین پیشنهاد تا تایید نهایی آن، بیش از ده سال زمان سپری شد.
- تراست بیت کوین وینکلووس (Winklevoss): اولین تلاش در سال ۲۰۱۳ توسط برادران کامرون و تایلر وینکلووس رخ داد. این تراست، سهامی معادل با ۰.۲ بیت کوین ارائه می داد که با توجه به قیمت ۱۰۰ دلاری بیت کوین در آن زمان، هر سهم حدود ۲۰.۰۹ دلار ارزش داشت. این پیشنهاد در مارس ۲۰۱۷ توسط SEC به دلیل نگرانی از تقلب و عدم توانایی در حفاظت از سرمایه گذاران رد شد.
- صندوق VanEck-SolidX: شرکت نرم افزاری SolidX با همکاری شرکت مدیریت سرمایه VanEck درخواست یک ETF با پشتوانه فیزیکی را ثبت کردند. این پیشنهاد پیش از اعلام رای نهایی SEC، دو بار در سال ۲۰۱۹ توسط خود شرکت ها پس گرفته شد.
- صندوق Bitwise: در سال ۲۰۱۹، شرکت مدیریت دارایی بیت وایز نیز پیشنهاد خود را ارائه داد که SEC آن را به دلیل ابهام در جلوگیری از دستکاری بازار رد کرد.
- تلاش مجدد VanEck: در سال ۲۰۲۱، این شرکت مجدداً شانس خود را با ساختار جدیدی برای ETF بیت کوین امتحان کرد که بخشی از همین مسیر طولانی برای تایید نهایی در سال ۲۰۲۴ بود.
نتیجه گیری
تایید و راه اندازی صندوق های ETF بیت کوین را می توان نقطه عطفی در تاریخ بازارهای مالی دانست؛ پلی مستحکم که دنیای سنتی سرمایه گذاری را به اقتصاد مدرن دیجیتال متصل کرده است. این ابزارهای نوین به سرمایه گذاران – از افراد عادی گرفته تا غول های وال استریت – اجازه می دهند تا با خیالی آسوده تر و در یک چارچوب کاملاً قانونی و شفاف، از پتانسیل های رشد چشمگیر بازار کریپتو بهره مند شوند.
برای همراهان مجموعه «کیان مشاوران» که همواره به دنبال تنوع بخشی به سبد دارایی های خود هستند، درک سازوکار این صندوق ها گامی حیاتی در مسیر سرمایه گذاری هوشمندانه تلقی می شود. ترکیب امنیت بازارهای بورس سنتی با بازدهی بالای دارایی های دیجیتال، فرصتی است که نادیده گرفتن آن در اقتصاد امروز دشوار است؛ هرچند که همواره باید به خاطر داشت ماهیت پرنوسان بازارها، نیازمند مدیریت ریسک حرفه ای و مشاوره اصولی است.
