به دنبال راه اندازی و پذیرش تاریخی صندوق های قابل معامله در بورس (ETF) اسپات بیت کوین در ایالات متحده در ژانویه ۲۰۲۴، بسیاری از فعالان بازار و سرمایه گذاران خرد در بریتانیا با این پرسش مواجه شده اند که آیا امکان خرید و دسترسی مستقیم به این ابزارهای مالی جدید برای آن ها نیز فراهم است یا خیر؟
پاسخ کوتاه به این سؤال «خیر» است. با این حال، هدف این مقاله بررسی دقیق وضعیت حقوقی و مالی سرمایه گذاران بریتانیایی، تحلیل موانع رگولاتوری، معرفی جایگزین های پیش رو و ارزیابی چشم انداز پیوند میان بازارهای مالی سنتی و اکوسیستم رمزارزها است.
صندوق ETF اسپات بیت کوین چیست و چه تفاوتی با سایر ابزارها دارد؟
پیش از ورود به جزئیات دسترسی سرمایه گذاران، ضروری است ساختار این ابزار نوین مالی را بشناسیم. صندوق ETF اسپات بیت کوین (Spot Bitcoin ETF) نوعی ابزار سرمایه گذاری است که برای ردیابی مستقیم و لحظه ای قیمت بیت کوین طراحی شده و واحدهای آن درست مانند سهام شرکت ها در بورس های رسمی معامله می شوند.
برخلاف ETFهای مبتنی بر قراردادهای آتی (Futures-based ETFs) که تنها بر پایه مشتقات قیمت عمل می کنند، در ETF اسپات، دارایی پایه به صورت بیت کوین واقعی توسط یک نهاد سرپرست و امانت دار مجاز (Custodian) نگهداری می شود. این سازوکار به سرمایه گذاران امکان می دهد بدون درگیر شدن با چالش های فنی، امنیتی و نگهداری کلیدهای خصوصی در کیف پول های دیجیتال، از نوسانات قیمت بیت کوین در یک محیط تحت نظارت بهره مند شوند.
تفاوت بنیادین ETF اسپات با قراردادهای آتی در حذف «هزینه تمدید قراردادها» (Roll Over Cost) و تطابق دقیق تر قیمت هر واحد صندوق با نرخ واقعی دارایی در بازار نقدی (Spot) است؛ عاملی که آن را برای سرمایه گذاران بلندمدت بسیار جذاب تر می سازد.
موانع دسترسی سرمایه گذاران بریتانیا به ETFهای اسپات آمریکا
در حال حاضر، سرمایه گذاران خرد (Retail Investors) در بریتانیا به دلیل وجود موانع قانونی و ساختاری نمی توانند به صورت مستقیم در ETFهای اسپات بیت کوین فهرست شده در بورس های آمریکا سرمایه گذاری کنند.
ریشه اصلی این محدودیت به عدم تطابق چارچوب های مقرراتی و استانداردهای حاکم بر اوراق بهادار فرامرزی میان ایالات متحده و بریتانیا برمی گردد. دسترسی به این ابزارها مستلزم عبور از پیچیدگی های متعدد حقوقی، تسویه مالیاتی طبق قوانین بریتانیا و استفاده از راهکارهای پرهزینه ای مانند تأسیس نهادها یا شرکت های آفشور در خارج از کشور است؛ اقداماتی که برای یک سرمایه گذار حقیقی به هیچ وجه توجیه اقتصادی ندارد.
از سویی دیگر، مسیرهای جدیدی برای سرمایه گذاران نهادی و حرفه ای از طریق اسناد بدهی قابل معامله در بورس (ETN) در بورس اوراق بهادار لندن (LSE) در حال شکل گیری است؛ اما سرمایه گذاران خرد همچنان باید در صف انتظار بمانند.
نمایش کانسپت محدودیت دسترسی فرامرزی و تامل سرمایه گذار در فضای حرفه ای و کاری لندن.
چشم انداز رگولاتوری بریتانیا و نقش سازمان رفتار مالی (FCA)
سازمان رفتار مالی بریتانیا (FCA) همواره رویکردی محتاطانه نسبت به حوزه رمزارزها اتخاذ کرده است؛ رویکردی که هدف آن ایجاد توازن میان حفظ امنیت سرمایه سرمایه گذاران خرد و حمایت از نوآوری در بازارهای مالی است.
- ممنوعیت سال ۲۰۲۱: سازمان FCA در سال ۲۰۲۱ فروش هرگونه مشتقات رمزارزی و محصولات قابل معامله در بورس (ETPها) را به سرمایه گذاران خرد ممنوع اعلام کرد.
- تغییر رویکرد در سال ۲۰۲۴: بیانیه های صادرشده از سوی FCA در مارس ۲۰۲۴ نشان دهنده انعطاف پذیری جدیدی بود؛ این نهاد اعلام کرد با درخواست های ایجاد اسناد بدهی قابل معامله (ETN) مبتنی بر رمزارز برای «سرمایه گذاران حرفه ای و نهادی» مخالفت نخواهد کرد.
- اقدام بورس لندن: در پی این تصمیم، بورس اوراق بهادار لندن اعلام کرد از سه ماهه دوم ۲۰۲۴ (مشخصاً از ۲۸ مه ۲۰۲۴) پذیرش درخواست های ETN بیت کوین و اتریوم را آغاز می کند.
تفاوت ساختاری میان ETF و ETN چیست؟
بسیار مهم است که تفاوت میان صندوق های قابل معامله (ETF) و اسناد قابل معامله (ETN) را درک کنیم:
- صندوق ETF: دارایی واقعی را خریداری کرده و در حساب های امانی نگهداری می کند.
- سند ETN: یک ورقه بهادار بدهیِ بدون وثیقه (Unsecured Debt Security) است که توسط یک بانک یا مؤسسه مالی معتبر صادر می شود. صادرکننده متعهد می شود بازدهی معادل عملکرد شاخص یا دارایی موردنظر (منهای کارمزدها) را به خریدار پرداخت کند.
سرمایه گذاری در ETN سرمایه گذار را علاوه بر نوسانات بازار، در معرض ریسک اعتباری صادرکننده (Credit/Counterparty Risk) نیز قرار می دهد؛ به این معنا که اگر مؤسسه صادرکننده دچار ورشکستگی شود، اصل سرمایه سرمایه گذار با تهدید جدی مواجه خواهد شد.
تأثیر تصمیمات آمریکا بر آینده بازار سرمایه بریتانیا
تأیید صندوق های اسپات توسط کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، سابقه ای جریان ساز در بازارهای جهانی ایجاد کرد. با اینکه SEC سال ها به بهانه دستکاری بازار از پذیرش این ابزارها امتناع می کرد، پذیرش نهایی آن ها نگرش ناظران بین المللی را دگرگون ساخت.
بیوو داس (Bivu Das)، مدیر بخش بریتانیای صرافی کراکن (Kraken)، از جمله چهره هایی است که نسبت به آینده صدور ETF بیت کوین در بریتانیا ابراز خوش بینی کرده است. او معتقد است فضای فعلی با محدودیت های سال ۲۰۲۱ تفاوت چشمگیری دارد و تأکید می کند:
«بریتانیا همواره بر هدف خود برای تبدیل شدن به یک قطب جهانی در حوزه رمزارزها (Crypto Hub) تأکید کرده است. فراهم کردن زیرساخت چنین ابزارهای قانون مند و شفافی، یکی از پیش شرط های اصلی تحقق این جایگاه است.»
بسیاری از اقتصاددانان و تحلیل گران سنتی نیز ادغام دارایی های دیجیتال در قالب ابزارهای مالی کلاسیک را گامی اجتناب ناپذیر و موثر در تنوع بخشی به پورتفوی های سرمایه گذاری می دانند.
نتیجه گیری
پیوند میان بازارهای مالی سنتی و دارایی های دیجیتال به نقطه ای بدون بازگشت رسیده است. هرچند در حال حاضر سرمایه گذاران خرد در بریتانیا به دلایل محدودیت های مقرراتی FCA امکان معامله مستقیم ETFهای اسپات آمریکا را ندارند، اما پذیرش ابزارهای نهادی نظیر ETNها در بورس لندن نشان می دهد که جریان قانون گذاری به سمت تعامل و ادغام پیش می رود. با بلوغ زیرساخت های نظارتی و افزایش تقاضا، تسهیل دسترسی عموم سرمایه گذاران به ابزارهای شفاف و تحت نظارت مبتنی بر کریپتو، رویدادی حتمی در آینده اقتصاد جهانی خواهد بود.
